Art. 42. Zadania Konfederacji

1. Konfederacja wykonuje zadania powierzone jej przez Konstytucję Federalną.

Ustęp 2 uchylony ze skutkiem od 1 stycznia 2008 r.

Art. 43. Zadania kantonów

Kantony określają, jakie zadania wykonują w granicach swoich kompetencji.

Art. 43a. Zasady przydzielania i wykonywania zadań państwa

1. Konfederacja przejmuje tylko te zadania, których możliwości kantonów nie wystarczają do wykonania lub które wymagają jednolitej regulacji przez Konfederację.
2. Podmiot publiczny, na którego obszarze przypadają korzyści z usługi publicznej, ponosi jej koszty.
3. Podmiot publiczny ponoszący koszty usługi publicznej może decydować o tej usłudze.
4. Usługi podstawowe muszą być dostępne wszystkim osobom na porównywalnych zasadach.
5. Zadania państwa muszą być wykonywane stosownie do potrzeb i oszczędnie.

Art. 44. Zasady

1. Konfederacja i kantony wspierają się wzajemnie w wykonywaniu swoich zadań i współpracują ze sobą.
2. Są wobec siebie zobowiązane do poszanowania i pomocy. Udzielają sobie wzajemnie pomocy administracyjnej i prawnej.
3. Spory między kantonami lub między kantonami a Konfederacją rozstrzyga się w miarę możliwości w drodze negocjacji i mediacji.

Art. 45. Udział w kształtowaniu woli Konfederacji

1. Kantony, zgodnie z Konstytucją Federalną, uczestniczą w kształtowaniu woli Konfederacji, w szczególności w stanowieniu prawa.
2. Konfederacja informuje kantony odpowiednio wcześnie i wyczerpująco o swoich projektach; zasięga ich stanowiska, gdy dotyczą ich interesów.

Art. 46. Wykonywanie prawa federalnego

1. Kantony wykonują prawo federalne zgodnie z Konstytucją i ustawą.
2. Konfederacja i kantony mogą uzgodnić, że kantony osiągną określone cele przy wykonywaniu prawa federalnego i w tym celu zrealizują programy wspierane finansowo przez Konfederację.
3. Konfederacja pozostawia kantonom możliwie szeroką swobodę działania i uwzględnia specyfikę kantonalną.

Art. 47. Samodzielność kantonów

1. Konfederacja chroni samodzielność kantonów.
2. Pozostawia kantonom wystarczający zakres własnych zadań i szanuje ich autonomię organizacyjną. Pozostawia im wystarczające źródła finansowania oraz przyczynia się do zapewnienia środków finansowych niezbędnych do wykonywania ich zadań.

Art. 48. Umowy międzykantonalne

1. Kantony mogą zawierać między sobą umowy oraz tworzyć wspólne organizacje i instytucje. Mogą w szczególności wspólnie wykonywać zadania o znaczeniu regionalnym.
2. Konfederacja może uczestniczyć w takiej współpracy w granicach swoich kompetencji.
3. Umowy między kantonami nie mogą naruszać prawa ani interesów Konfederacji ani praw innych kantonów. Należy je podać do wiadomości Konfederacji.
4. Kantony mogą upoważnić organy międzykantonalne, w drodze umowy międzykantonalnej, do wydawania przepisów prawotwórczych wykonujących taką umowę, jeżeli umowa:
   1. została zatwierdzona w trybie właściwym dla stanowienia prawa;
   2. określa zasadniczą treść tych przepisów.
5. Kantony przestrzegają prawa międzykantonalnego.

Art. 48a. Nadanie mocy powszechnie obowiązującej i obowiązek uczestnictwa

1. Na wniosek zainteresowanych kantonów Konfederacja może nadać umowom międzykantonalnym moc powszechnie obowiązującą lub zobowiązać kantony do przystąpienia do takich umów w następujących dziedzinach:
   1. wykonywanie kar i środków zabezpieczających;
   2. szkolnictwo w zakresie, o którym mowa w art. 62 ust. 4;
   3. kantonalne szkoły wyższe;
   4. instytucje kultury o znaczeniu ponadregionalnym;
   5. gospodarka odpadami;
   6. oczyszczanie ścieków;
   7. transport w aglomeracjach;
   8. medycyna wysokospecjalistyczna i kliniki specjalistyczne;
   9. instytucje integracji i opieki nad osobami z niepełnosprawnościami.
2. Nadanie umowie mocy powszechnie obowiązującej następuje w formie uchwały federalnej.
3. Ustawa określa przesłanki nadania mocy powszechnie obowiązującej i nałożenia obowiązku uczestnictwa oraz reguluje postępowanie.

Art. 49. Pierwszeństwo i przestrzeganie prawa federalnego

1. Prawo federalne ma pierwszeństwo przed sprzecznym z nim prawem kantonalnym.
2. Konfederacja czuwa nad przestrzeganiem prawa federalnego przez kantony.

Art. 50. Autonomia gmin

1. Autonomia gmin jest zagwarantowana w granicach określonych przez prawo kantonalne.
2. Konfederacja uwzględnia w swoich działaniach możliwe skutki dla gmin.
3. Uwzględnia przy tym szczególną sytuację miast i aglomeracji oraz obszarów górskich.

Art. 51. Konstytucje kantonów

1. Każdy kanton uchwala konstytucję demokratyczną. Wymaga ona zatwierdzenia przez naród i musi podlegać rewizji, jeżeli zażąda tego większość osób uprawnionych do głosowania.
2. Konstytucje kantonów wymagają zatwierdzenia przez Konfederację. Konfederacja zatwierdza je, jeżeli nie są sprzeczne z prawem federalnym.

Art. 52. Porządek konstytucyjny

1. Konfederacja chroni porządek konstytucyjny kantonów.
2. Interweniuje, gdy porządek w kantonie zostaje zakłócony lub zagrożony, a kanton, którego to dotyczy, nie jest w stanie ochronić go samodzielnie ani z pomocą innych kantonów.

Art. 53. Istnienie i terytorium kantonów

1. Konfederacja chroni istnienie i terytorium kantonów.
2. Zmiana liczby kantonów wymaga zgody zainteresowanej ludności, zainteresowanych kantonów oraz narodu i kantonów.
3. Zmiany terytorialne między kantonami wymagają zgody zainteresowanej ludności i zainteresowanych kantonów, a także zatwierdzenia przez Zgromadzenie Federalne w formie uchwały federalnej.
4. Kantony mogą dokonywać między sobą korekt granic w drodze umowy.

Art. 54. Sprawy zagraniczne

1. Sprawy zagraniczne należą do kompetencji Konfederacji.
2. Konfederacja działa na rzecz ochrony niepodległości Szwajcarii i jej dobrobytu; w szczególności przyczynia się do łagodzenia niedostatku i ubóstwa na świecie, poszanowania praw człowieka i wspierania demokracji, pokojowego współżycia narodów oraz zachowania naturalnych podstaw życia.
3. Uwzględnia kompetencje kantonów i chroni ich interesy.

Art. 55. Udział kantonów w decyzjach dotyczących polityki zagranicznej

1. Kantony uczestniczą w przygotowywaniu decyzji dotyczących polityki zagranicznej, które odnoszą się do ich kompetencji lub istotnych interesów.
2. Konfederacja informuje kantony odpowiednio wcześnie i wyczerpująco oraz zasięga ich stanowiska.
3. Stanowiskom kantonów nadaje się szczególną wagę, gdy sprawa dotyczy ich kompetencji. W takich przypadkach kantony uczestniczą w odpowiedniej formie w negocjacjach międzynarodowych.

Art. 56. Stosunki kantonów z zagranicą

1. Kantony mogą zawierać umowy z zagranicą w dziedzinach należących do ich kompetencji.
2. Umowy te nie mogą naruszać prawa ani interesów Konfederacji ani praw innych kantonów. Kantony informują Konfederację przed zawarciem umów.
3. Kantony mogą utrzymywać bezpośrednie kontakty z zagranicznymi organami niższego szczebla; w pozostałych przypadkach kontakty kantonów z zagranicą odbywają się za pośrednictwem Konfederacji.

Art. 57. Bezpieczeństwo

1. Konfederacja i kantony, w granicach swoich kompetencji, zapewniają bezpieczeństwo kraju i ochronę ludności.
2. Koordynują swoje działania w dziedzinie bezpieczeństwa wewnętrznego.

Art. 58. Armia

1. Szwajcaria posiada armię. Jest ona zasadniczo zorganizowana w systemie milicyjnym.
2. Armia służy zapobieganiu wojnie i przyczynia się do utrzymania pokoju; broni kraju i jego ludności. Wspiera władze cywilne w odpieraniu poważnych zagrożeń bezpieczeństwa wewnętrznego oraz w radzeniu sobie z innymi sytuacjami nadzwyczajnymi. Ustawa może przewidywać dodatkowe zadania.
3. Użycie armii należy do kompetencji Konfederacji.

Ustęp 3 przyjęty w referendum z 28 listopada 2004 r.; obowiązuje od 1 stycznia 2008 r.

Art. 59. Służba wojskowa i zastępcza

1. Każdy obywatel szwajcarski ma obowiązek odbywać służbę wojskową. Ustawa przewiduje cywilną służbę zastępczą.
2. Dla obywatelek szwajcarskich służba wojskowa jest dobrowolna.
3. Obywatele szwajcarscy, którzy nie odbywają ani służby wojskowej, ani zastępczej, są zobowiązani do uiszczenia opłaty. Pobiera ją Konfederacja, a wymiaru i poboru dokonują kantony.
4. Konfederacja ustanawia przepisy o odpowiednim wyrównaniu utraconego dochodu.
5. Osoby odbywające służbę wojskową lub zastępczą, które doznały uszczerbku na zdrowiu lub poniosły śmierć, mają same lub za pośrednictwem swoich bliskich prawo do odpowiedniej pomocy ze strony Konfederacji.

Art. 60. Organizacja, szkolenie i wyposażenie armii

1. Ustawodawstwo wojskowe oraz organizacja, szkolenie i wyposażenie armii należą do kompetencji Konfederacji.

Ustęp 2 uchylony ze skutkiem od 1 stycznia 2008 r.

3. Konfederacja może przejąć urządzenia wojskowe kantonów za odpowiednim odszkodowaniem.

Art. 61. Ochrona ludności

1. Ustawodawstwo dotyczące cywilnej ochrony osób i mienia przed skutkami konfliktów zbrojnych należy do kompetencji Konfederacji.
2. Konfederacja ustanawia przepisy o wykorzystaniu służby ochrony ludności w przypadku katastrof i sytuacji kryzysowych.
3. Może wprowadzić obowiązek odbywania służby ochrony ludności przez mężczyzn. Dla kobiet służba ta jest dobrowolna.
4. Konfederacja ustanawia przepisy o odpowiednim wyrównaniu utraconego dochodu.
5. Osoby odbywające służbę ochrony ludności, które doznały uszczerbku na zdrowiu lub poniosły śmierć, mają same lub za pośrednictwem swoich bliskich prawo do odpowiedniej pomocy ze strony Konfederacji.

Art. 61a. Przestrzeń edukacyjna Szwajcarii

1. Konfederacja i kantony, w granicach swoich kompetencji, wspólnie dbają o wysoką jakość i drożność szwajcarskiego systemu edukacji.
2. Koordynują swoje działania i zapewniają współpracę za pośrednictwem wspólnych organów oraz innych mechanizmów.
3. Wykonując swoje zadania, działają na rzecz tego, aby kształcenie ogólne i zawodowe cieszyło się równorzędnym uznaniem społecznym.

Art. 62. Szkolnictwo

1. Za szkolnictwo odpowiadają kantony.
2. Zapewniają wystarczające nauczanie na poziomie podstawowym, dostępne dla wszystkich dzieci. Nauka na poziomie podstawowym jest obowiązkowa i podlega kierownictwu lub nadzorowi państwa. W szkołach publicznych jest bezpłatna.
3. Kantony zapewniają odpowiednie kształcenie specjalne wszystkim dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami, najpóźniej do ukończenia 20. roku życia.
4. Jeżeli w drodze koordynacji nie uda się zharmonizować szkolnictwa w zakresie wieku rozpoczęcia nauki i obowiązku szkolnego, czasu trwania i celów poszczególnych etapów kształcenia oraz przejść między nimi, a także uznawania świadectw i dyplomów, Konfederacja wydaje niezbędne przepisy.
5. Konfederacja reguluje początek roku szkolnego.
6. Podczas przygotowywania aktów prawnych Konfederacji dotyczących kompetencji kantonów należy przyznać szczególną wagę udziałowi kantonów.

Do art. 62 dołączono przepis przejściowy.

Art. 63. Kształcenie zawodowe

1. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące kształcenia zawodowego.
2. Wspiera szeroką i drożną ofertę kształcenia zawodowego.

Art. 63a. Szkoły wyższe

1. Konfederacja prowadzi federalne politechniki. Może tworzyć, przejmować lub prowadzić inne szkoły wyższe i instytucje szkolnictwa wyższego.
2. Wspiera kantonalne szkoły wyższe i może przyznawać dotacje innym uznanym przez siebie instytucjom szkolnictwa wyższego.
3. Konfederacja i kantony wspólnie zapewniają koordynację oraz jakość kształcenia na szwajcarskich uczelniach. Uwzględniają przy tym autonomię uczelni i zróżnicowanie ich podmiotów prowadzących oraz zapewniają równe traktowanie instytucji wykonujących takie same zadania.
4. W celu wykonywania swoich zadań Konfederacja i kantony zawierają umowy i przekazują określone uprawnienia wspólnym organom. Ustawa określa, jakie kompetencje można im przekazać, oraz ustanawia zasady koordynacji dotyczące organizacji i postępowania.
5. Jeżeli Konfederacja i kantony nie osiągną wspólnych celów w drodze koordynacji, Konfederacja wydaje przepisy dotyczące poziomów studiów i przejść między nimi, kształcenia ustawicznego oraz uznawania instytucji i dyplomów. Może również uzależnić wsparcie szkół wyższych od jednolitych zasad finansowania i od podziału zadań między uczelnie w dziedzinach szczególnie kosztownych.

Art. 64. Badania naukowe

1. Konfederacja wspiera badania naukowe i innowacje.
2. Może uzależnić udzielanie wsparcia w szczególności od zapewnienia kontroli jakości i koordynacji.
3. Może tworzyć, przejmować lub prowadzić ośrodki badawcze.

Art. 64a. Kształcenie ustawiczne

1. Konfederacja określa zasady kształcenia ustawicznego.
2. Może wspierać kształcenie ustawiczne.
3. Ustawa określa dziedziny i kryteria.

Art. 65. Statystyka

1. Konfederacja gromadzi niezbędne dane statystyczne dotyczące stanu i rozwoju ludności, gospodarki, społeczeństwa, edukacji, badań naukowych, zagospodarowania przestrzennego i środowiska w Szwajcarii.
2. Może wydawać przepisy o harmonizacji i prowadzeniu urzędowych rejestrów, aby możliwie ograniczyć nakład pracy związany z gromadzeniem danych.

Art. 66. Pomoc finansowa na kształcenie

1. Konfederacja może przyznawać kantonom dotacje na ich wydatki związane ze świadczeniami na kształcenie studentów szkół wyższych i innych instytucji szkolnictwa wyższego. Może wspierać harmonizację tych świadczeń między kantonami i określać zasady ich przyznawania.
2. Uzupełniając działania kantonów i z poszanowaniem ich kompetencji w sprawach szkolnictwa, Konfederacja może podejmować własne działania wspierające kształcenie.

Art. 67. Wspieranie dzieci i młodzieży

1. Wykonując swoje zadania, Konfederacja i kantony uwzględniają szczególne potrzeby dzieci i młodzieży w zakresie wsparcia i ochrony.
2. Uzupełniając działania kantonów, Konfederacja może wspierać pozaszkolną pracę z dziećmi i młodzieżą.

Art. 67a. Edukacja muzyczna

1. Konfederacja i kantony wspierają edukację muzyczną, w szczególności dzieci i młodzieży.
2. W granicach swoich kompetencji działają na rzecz wysokiego poziomu nauczania muzyki w szkołach. Jeżeli kantony nie zdołają zharmonizować celów szkolnego nauczania muzyki w drodze koordynacji, Konfederacja wydaje niezbędne przepisy.
3. Konfederacja, z udziałem kantonów, określa zasady dostępu młodzieży do uprawiania muzyki i wspierania osób uzdolnionych muzycznie.

Art. 68. Sport

1. Konfederacja wspiera sport, w szczególności szkolenie.
2. Prowadzi szkołę sportową.
3. Może wydawać przepisy dotyczące sportu młodzieżowego i wprowadzić obowiązkowe zajęcia sportowe w szkołach.

Art. 69. Kultura

1. Za sprawy kultury odpowiadają kantony.
2. Konfederacja może wspierać przedsięwzięcia kulturalne o znaczeniu ogólnokrajowym oraz promować sztukę i muzykę, w szczególności w zakresie kształcenia.
3. Wykonując swoje zadania, uwzględnia kulturową i językową różnorodność kraju.

Art. 70. Języki

1. Językami urzędowymi Konfederacji są niemiecki, francuski i włoski. W kontaktach z osobami posługującymi się językiem retoromańskim język retoromański jest również językiem urzędowym Konfederacji.
2. Kantony określają swoje języki urzędowe. Dążąc do porozumienia między wspólnotami językowymi, uwzględniają tradycyjny skład językowy danego obszaru i szanują rodzime mniejszości językowe.
3. Konfederacja i kantony wspierają porozumienie i wymianę między wspólnotami językowymi.
4. Konfederacja wspiera kantony wielojęzyczne w wykonywaniu ich szczególnych zadań.
5. Konfederacja wspiera działania kantonów Gryzonia i Ticino na rzecz zachowania i wspierania języka retoromańskiego i włoskiego.

Art. 71. Film

1. Konfederacja może wspierać szwajcarską produkcję filmową i kulturę filmową.
2. Może wydawać przepisy wspierające różnorodność i jakość oferty filmowej.

Art. 72. Kościół i państwo

1. Za uregulowanie stosunków między Kościołem a państwem odpowiadają kantony.
2. Konfederacja i kantony mogą, w granicach swoich kompetencji, podejmować działania na rzecz ochrony pokoju publicznego między wyznawcami różnych wspólnot religijnych.
3. Budowa minaretów jest zakazana.

Ustęp 3 przyjęty w referendum z 29 listopada 2009 r.; obowiązuje od 29 listopada 2009 r.

Art. 73. Zrównoważony rozwój

Konfederacja i kantony dążą do trwałego zachowania równowagi między przyrodą i jej zdolnością do odnowy z jednej strony a korzystaniem z niej przez człowieka z drugiej.

Art. 74. Ochrona środowiska

1. Konfederacja wydaje przepisy chroniące ludzi i ich środowisko naturalne przed szkodliwymi lub uciążliwymi oddziaływaniami.
2. Zapewnia zapobieganie takim oddziaływaniom. Koszty zapobiegania im i ich usuwania ponoszą sprawcy.
3. Za wykonywanie tych przepisów odpowiadają kantony, o ile ustawa nie zastrzega tego zadania dla Konfederacji.

Art. 75. Planowanie przestrzenne

1. Konfederacja określa podstawowe zasady planowania przestrzennego. Za planowanie odpowiadają kantony; służy ono racjonalnemu i oszczędnemu wykorzystaniu gruntów oraz uporządkowanemu osadnictwu na terenie kraju.
2. Konfederacja wspiera i koordynuje działania kantonów oraz współpracuje z nimi.
3. Wykonując swoje zadania, Konfederacja i kantony uwzględniają wymogi planowania przestrzennego.

Art. 75a. Miernictwo

1. Pomiary geodezyjne na terytorium kraju należą do kompetencji Konfederacji.
2. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące pomiarów geodezyjnych wykonywanych na potrzeby urzędowe.
3. Może wydawać przepisy dotyczące harmonizacji urzędowych informacji o gruntach i nieruchomościach.

Art. 75b. Drugie domy

1. Udział drugich domów w ogólnej liczbie lokali mieszkalnych oraz w całkowitej powierzchni kondygnacji wykorzystywanej na cele mieszkaniowe w danej gminie nie może przekraczać 20 procent.
2. Ustawa zobowiązuje gminy do corocznego publikowania planu dotyczącego udziału mieszkań stanowiących główne miejsce zamieszkania oraz szczegółowych informacji o stanie jego realizacji.

Do art. 75b dołączono przepis przejściowy.

Art. 76. Woda

1. W granicach swoich kompetencji Konfederacja zapewnia oszczędne korzystanie z zasobów wodnych i ich ochronę oraz przeciwdziała szkodliwym oddziaływaniom wody.
2. Określa zasady zachowania i udostępniania zasobów wodnych, wykorzystywania wód do produkcji energii i chłodzenia, a także innych ingerencji w obieg wody.
3. Wydaje przepisy dotyczące ochrony wód, zapewnienia odpowiednich przepływów minimalnych, regulacji cieków wodnych, bezpieczeństwa budowli piętrzących oraz oddziaływania na opady.
4. Zasobami wodnymi dysponują kantony. W granicach prawa federalnego mogą pobierać opłaty za korzystanie z wód. Konfederacja ma prawo wykorzystywać wody na potrzeby swoich przedsiębiorstw transportowych; uiszcza za to opłatę i odszkodowanie.
5. O prawach do międzynarodowych zasobów wodnych i związanych z nimi opłatach rozstrzyga Konfederacja, z udziałem zainteresowanych kantonów. Jeżeli kantony nie mogą porozumieć się w sprawie praw do zasobów wodnych wspólnych dla kilku kantonów, rozstrzyga Konfederacja.
6. Wykonując swoje zadania, Konfederacja uwzględnia interesy kantonów, z których pochodzą wody.

Art. 77. Lasy

1. Konfederacja zapewnia lasom możliwość pełnienia funkcji ochronnych, użytkowych i społecznych.
2. Określa podstawowe zasady ochrony lasów.
3. Wspiera działania na rzecz zachowania lasów.

Art. 78. Ochrona przyrody i dziedzictwa

1. Za ochronę przyrody i dziedzictwa odpowiadają kantony.
2. Wykonując swoje zadania, Konfederacja uwzględnia wymogi ochrony przyrody i dziedzictwa. Chroni krajobrazy, układy urbanistyczne, miejsca historyczne oraz zabytki przyrody i kultury; zachowuje je w niezmienionym stanie, jeżeli wymaga tego interes publiczny.
3. Może wspierać działania na rzecz ochrony przyrody i dziedzictwa oraz nabywać lub zabezpieczać umownie albo przez wywłaszczenie obiekty o znaczeniu ogólnokrajowym.
4. Wydaje przepisy o ochronie świata zwierząt i roślin oraz zachowaniu ich siedlisk w naturalnej różnorodności. Chroni zagrożone gatunki przed wyginięciem.
5. Chronione są torfowiska i obszary torfowiskowe o szczególnym pięknie i znaczeniu ogólnokrajowym. Nie wolno na nich wznosić budowli ani dokonywać zmian w gruncie. Wyjątek stanowią urządzenia służące ochronie tych obszarów lub ich dotychczasowemu użytkowaniu rolniczemu.

Art. 79. Rybołówstwo i łowiectwo

Konfederacja określa podstawowe zasady wykonywania rybołówstwa i łowiectwa, w szczególności w celu zachowania różnorodności gatunkowej ryb, dziko żyjących ssaków i ptaków.

Art. 80. Ochrona zwierząt

1. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące ochrony zwierząt.
2. Reguluje w szczególności:
   1. utrzymywanie i pielęgnację zwierząt;
   2. doświadczenia na zwierzętach i zabiegi na żywych zwierzętach;
   3. wykorzystywanie zwierząt;
   4. przywóz zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego;
   5. handel zwierzętami i ich transport;
   6. uśmiercanie zwierząt.
3. Za wykonywanie tych przepisów odpowiadają kantony, o ile ustawa nie zastrzega tego zadania dla Konfederacji.

Art. 81. Inwestycje publiczne

W interesie całego kraju lub znacznej jego części Konfederacja może realizować i prowadzić inwestycje publiczne albo wspierać ich realizację.

Art. 81a. Transport publiczny

1. Konfederacja i kantony zapewniają na wszystkich obszarach kraju wystarczającą ofertę transportu publicznego koleją, drogami, drogami wodnymi i kolejami linowymi. Należy przy tym odpowiednio uwzględniać transport towarów koleją.
2. Odpowiednia część kosztów transportu publicznego jest pokrywana z opłat uiszczanych przez jego użytkowników.

Art. 82. Ruch drogowy

1. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące ruchu drogowego.
2. Sprawuje nadzór nad drogami o znaczeniu ogólnokrajowym; może określić, które drogi tranzytowe muszą pozostać otwarte dla ruchu.
3. Korzystanie z dróg publicznych jest bezpłatne. Zgromadzenie Federalne może zezwolić na wyjątki.

Art. 83. Infrastruktura drogowa

1. Konfederacja i kantony zapewniają wystarczającą infrastrukturę drogową na wszystkich obszarach kraju.
2. Konfederacja zapewnia budowę sieci dróg krajowych i możliwość korzystania z niej. Buduje, eksploatuje i utrzymuje drogi krajowe oraz ponosi związane z tym koszty. Może przekazać te zadania w całości lub w części podmiotom publicznym, prywatnym albo mieszanym.

Art. 84. Tranzyt przez Alpy

1. Konfederacja chroni obszar alpejski przed negatywnymi skutkami ruchu tranzytowego. Ogranicza jego obciążenia do poziomu nieszkodliwego dla ludzi, zwierząt, roślin i ich siedlisk.
2. Tranzytowy przewóz towarów przez Alpy od granicy do granicy odbywa się koleją. Rada Federalna podejmuje niezbędne środki. Wyjątki są dopuszczalne tylko wtedy, gdy są nieuniknione, i muszą być szczegółowo określone w ustawie.
3. Nie wolno zwiększać przepustowości dróg tranzytowych w obszarze alpejskim. Ograniczenie to nie dotyczy dróg obwodowych odciążających miejscowości od ruchu tranzytowego.

Do art. 84 dołączono przepis przejściowy.

Art. 85. Opłata od ciężkiego transportu drogowego

1. Konfederacja może pobierać od ciężkiego transportu drogowego opłatę zależną od wykonanej pracy przewozowej lub zużycia, o ile transport ten powoduje koszty dla ogółu, które nie są pokrywane z innych świadczeń ani opłat.
2. Dochód netto z opłaty przeznacza się na pokrycie kosztów związanych z transportem lądowym.
3. Kantony otrzymują udział w dochodzie netto. Przy ustalaniu tych udziałów uwzględnia się szczególne skutki opłaty dla obszarów górskich i peryferyjnych.

Do art. 85 dołączono przepis przejściowy.

Art. 85a. Opłata za korzystanie z dróg krajowych

Konfederacja pobiera opłatę za korzystanie z dróg krajowych przez pojazdy silnikowe i przyczepy nieobjęte opłatą od ciężkiego transportu drogowego.

Art. 86. Przeznaczenie opłat na zadania i wydatki związane z ruchem drogowym

1. Drogi krajowe oraz dotacje na działania służące poprawie infrastruktury transportowej w miastach i aglomeracjach w związku z ruchem drogowym są finansowane z funduszu.
2. Do funduszu przekazuje się następujące środki:
   1. dochód netto z opłaty za korzystanie z dróg krajowych, o której mowa w art. 85a;
   2. dochód netto ze szczególnego podatku konsumpcyjnego, o którym mowa w art. 131 ust. 1 lit. d;
   3. dochód netto z dodatku, o którym mowa w art. 131 ust. 2 lit. a;
   4. dochód netto z opłaty, o której mowa w art. 131 ust. 2 lit. b;
   5. część dochodu netto z podatku konsumpcyjnego od wszystkich paliw, z wyjątkiem paliw lotniczych, o którym mowa w art. 131 ust. 1 lit. e; udział ten wynosi po 9 procent środków wskazanych w lit. c oraz połowy dochodu netto z podatku konsumpcyjnego od wszystkich paliw z wyjątkiem paliw lotniczych, jednak nie więcej niż 310 milionów franków rocznie; ustawa określa indeksację tej kwoty;
   6. co do zasady 10 procent dochodu netto z podatku konsumpcyjnego od wszystkich paliw, z wyjątkiem paliw lotniczych, o którym mowa w art. 131 ust. 1 lit. e;
   7. wpływy z finansowania specjalnego, o którym mowa w ust. 3 lit. g, oraz z dotacji kantonów, przeznaczone na wyrównanie dodatkowych wydatków związanych z włączeniem nowych odcinków do sieci dróg krajowych;
   8. inne środki przydzielone ustawą, związane z ruchem drogowym.
3. Na następujące zadania i wydatki związane z ruchem drogowym przeznacza się środki w ramach finansowania specjalnego:
   1. dotacje na działania wspierające transport kombinowany i przewóz samochodów z kierowcami;
   2. dotacje na koszty dróg głównych;
   3. dotacje na budowle ochronne przed siłami natury oraz działania na rzecz ochrony środowiska i krajobrazu wymagane przez ruch drogowy;
   4. ogólne dotacje na kantonalne koszty dróg udostępnionych ruchowi pojazdów silnikowych;
   5. dotacje dla kantonów, przez które nie przebiegają drogi krajowe;
   6. badania naukowe i administrację;
   7. dotacje na fundusz, o którym mowa w ust. 2 lit. g.
4. Na finansowanie specjalne przekazuje się połowę dochodu netto z podatku konsumpcyjnego od wszystkich paliw, z wyjątkiem paliw lotniczych, o którym mowa w art. 131 ust. 1 lit. e, pomniejszoną o środki wskazane w ust. 2 lit. e.
5. Jeżeli potrzeby finansowania specjalnego są wykazane i ma ono utworzyć odpowiednią rezerwę, wpływy z podatku konsumpcyjnego, o którym mowa w art. 131 ust. 1 lit. d, zamiast do funduszu przekazuje się na finansowanie specjalne.

Do art. 86 dołączono przepis przejściowy.

Art. 87. Koleje i inne środki transportu

Ustawodawstwo dotyczące transportu kolejowego, kolei linowych, żeglugi oraz lotnictwa i astronautyki należy do kompetencji Konfederacji.

Do art. 87 dołączono przepis przejściowy.

Art. 87a. Infrastruktura kolejowa

1. Główny ciężar finansowania infrastruktury kolejowej ponosi Konfederacja.
2. Infrastruktura kolejowa jest finansowana z funduszu. Do funduszu przekazuje się:
   1. nie więcej niż dwie trzecie wpływów z opłaty od ciężkiego transportu drogowego, o której mowa w art. 85;
   2. wpływy z podwyższenia podatku od wartości dodanej, o którym mowa w art. 130 ust. 3^bis;
   3. 2,0 procent wpływów z federalnego podatku dochodowego od osób fizycznych;
   4. 2300 milionów franków rocznie z ogólnego budżetu federalnego; ustawa określa indeksację tej kwoty.
3. Kantony uczestniczą w odpowiednim zakresie w finansowaniu infrastruktury kolejowej. Szczegóły określa ustawa.
4. Ustawa może przewidywać dodatkowe finansowanie przez osoby trzecie.

Do art. 87a dołączono przepis przejściowy.

Art. 87b. Przeznaczenie opłat na zadania i wydatki związane z lotnictwem

Połowę dochodu netto z podatku konsumpcyjnego od paliw lotniczych oraz dodatek do podatku konsumpcyjnego od paliw lotniczych przeznacza się na następujące zadania i wydatki związane z lotnictwem:

1. dotacje na działania na rzecz ochrony środowiska wymagane przez lotnictwo;
2. dotacje na działania służące zapewnieniu bezpieczeństwa i zapobieganiu bezprawnym czynom przeciwko lotnictwu, w szczególności zamachom terrorystycznym i porwaniom, o ile działania te nie należą do zadań organów państwowych;
3. dotacje na działania wspierające wysoki poziom bezpieczeństwa technicznego w lotnictwie.

Art. 88. Drogi dla pieszych, szlaki wędrowne i drogi rowerowe

1. Konfederacja określa podstawowe zasady dotyczące sieci dróg dla pieszych, szlaków wędrownych i dróg rowerowych.
2. Może wspierać i koordynować działania kantonów i osób trzecich służące tworzeniu i utrzymywaniu takich sieci oraz informowaniu o nich. Zachowuje przy tym kompetencje kantonów.
3. Wykonując swoje zadania, Konfederacja uwzględnia takie sieci. Zastępuje drogi, które musi zlikwidować.

Art. 89. Polityka energetyczna

1. Konfederacja i kantony, w granicach swoich kompetencji, działają na rzecz wystarczających, zróżnicowanych, bezpiecznych, ekonomicznych i przyjaznych dla środowiska dostaw energii oraz jej oszczędnego i racjonalnego zużycia.
2. Konfederacja określa zasady korzystania z krajowych i odnawialnych źródeł energii oraz oszczędnego i racjonalnego zużycia energii.
3. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące zużycia energii przez instalacje, pojazdy i urządzenia. Wspiera rozwój technologii energetycznych, w szczególności w dziedzinie oszczędzania energii i energii odnawialnej.
4. Za działania dotyczące zużycia energii w budynkach odpowiadają przede wszystkim kantony.
5. W swojej polityce energetycznej Konfederacja uwzględnia działania kantonów, gmin i gospodarki; bierze pod uwagę warunki panujące w poszczególnych regionach kraju oraz ekonomiczną przystępność podejmowanych działań.

Art. 90. Energia jądrowa

Ustawodawstwo w dziedzinie energii jądrowej należy do kompetencji Konfederacji.

Do art. 90 dołączono przepis przejściowy.

Art. 91. Przesył energii

1. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące przesyłu i dostaw energii elektrycznej.
2. Ustawodawstwo dotyczące instalacji rurociągowych do przesyłu paliw ciekłych lub gazowych należy do kompetencji Konfederacji.

Art. 92. Poczta i telekomunikacja

1. Poczta i telekomunikacja należą do kompetencji Konfederacji.
2. Konfederacja zapewnia na wszystkich obszarach kraju wystarczającą i przystępną cenowo podstawową ofertę usług pocztowych i telekomunikacyjnych. Taryfy ustala się według jednolitych zasad.

Art. 93. Radio i telewizja

1. Ustawodawstwo dotyczące radia, telewizji oraz innych form publicznego rozpowszechniania przekazów i informacji za pomocą środków telekomunikacyjnych należy do kompetencji Konfederacji.
2. Radio i telewizja przyczyniają się do edukacji i rozwoju kultury, swobodnego kształtowania opinii oraz rozrywki. Uwzględniają specyfikę kraju i potrzeby kantonów. Przedstawiają wydarzenia w sposób rzetelny i odpowiednio odzwierciedlają różnorodność poglądów.
3. Gwarantuje się niezależność radia i telewizji oraz autonomię w kształtowaniu programów.
4. Należy uwzględniać pozycję i rolę innych mediów, przede wszystkim prasy.
5. Skargi dotyczące programów można wnosić do niezależnego organu rozpatrującego skargi.

Art. 94. Zasady porządku gospodarczego

1. Konfederacja i kantony przestrzegają zasady wolności gospodarczej.
2. Chronią interesy całej gospodarki szwajcarskiej oraz, wspólnie z gospodarką prywatną, przyczyniają się do dobrobytu i bezpieczeństwa ekonomicznego ludności.
3. W granicach swoich kompetencji zapewniają korzystne warunki ramowe dla gospodarki prywatnej.
4. Odstępstwa od zasady wolności gospodarczej, w szczególności środki ograniczające konkurencję, są dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy przewiduje je Konstytucja Federalna albo uzasadniają je kantonalne prawa regale.

Art. 95. Działalność zarobkowa w sektorze prywatnym

1. Konfederacja może wydawać przepisy dotyczące wykonywania działalności zarobkowej w sektorze prywatnym.
2. Zapewnia jednolity szwajcarski obszar gospodarczy. Gwarantuje, że osoby z wykształceniem naukowym lub dyplomem uzyskanym w Konfederacji, kantonie albo uznanym przez kanton mogą wykonywać swój zawód na całym terytorium Szwajcarii.
3. W celu ochrony gospodarki narodowej, własności prywatnej i akcjonariuszy oraz zapewnienia zrównoważonego zarządzania przedsiębiorstwami ustawa reguluje działalność szwajcarskich spółek akcyjnych notowanych w kraju lub za granicą zgodnie z następującymi zasadami:
   1. Walne zgromadzenie corocznie głosuje nad łączną kwotą wszystkich wynagrodzeń (pieniężnych i w postaci świadczeń rzeczowych) rady administracyjnej, zarządu i rady doradczej. Corocznie wybiera przewodniczącego rady administracyjnej oraz indywidualnie członków rady administracyjnej, komisji wynagrodzeń i niezależnego pełnomocnika do wykonywania prawa głosu. Kasy emerytalne głosują w interesie swoich ubezpieczonych i ujawniają sposób głosowania. Akcjonariusze mogą głosować zdalnie drogą elektroniczną; zakazane jest wykonywanie prawa głosu przez pełnomocników będących organami spółki lub depozytariuszami akcji.
   2. Członkowie organów spółki nie otrzymują odprawy ani innych odszkodowań, wynagrodzenia z góry, premii za kupno lub sprzedaż przedsiębiorstw ani dodatkowej umowy doradczej lub o pracę z inną spółką z grupy. Prowadzenia spółki nie można powierzyć osobie prawnej.
   3. Statut określa wysokość kredytów, pożyczek i rent przyznawanych członkom organów spółki, ich plany premiowania i udziału w zyskach, liczbę ich mandatów poza grupą kapitałową oraz czas trwania umów o pracę członków zarządu.
   4. Naruszenie przepisów, o których mowa w lit. a–c, podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech i grzywny do wysokości sześciu rocznych wynagrodzeń.

Do art. 95 dołączono przepis przejściowy. Ustęp 3 przyjęty w referendum z 3 marca 2013 r.; obowiązuje od 3 marca 2013 r.

Art. 96. Polityka konkurencji

1. Konfederacja wydaje przepisy przeciwdziałające szkodliwym dla gospodarki lub społeczeństwa skutkom karteli i innych ograniczeń konkurencji.
2. Podejmuje działania:
   1. zapobiegające nadużyciom w ustalaniu cen przez przedsiębiorstwa i organizacje prawa prywatnego lub publicznego mające silną pozycję rynkową;
   2. przeciwdziałające nieuczciwej konkurencji.

Art. 97. Ochrona konsumentów

1. Konfederacja podejmuje działania na rzecz ochrony konsumentów.
2. Wydaje przepisy dotyczące środków prawnych dostępnych organizacjom konsumenckim. W zakresie federalnego ustawodawstwa o nieuczciwej konkurencji organizacje te mają takie same prawa jak związki zawodowe i gospodarcze.
3. W sporach o wartości nieprzekraczającej określonej kwoty kantony zapewniają postępowanie pojednawcze albo proste i szybkie postępowanie sądowe. Rada Federalna określa granicę wartości sporu.

Art. 98. Banki i ubezpieczenia

1. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące bankowości i giełd; uwzględnia przy tym szczególną funkcję i pozycję banków kantonalnych.
2. Może wydawać przepisy dotyczące usług finansowych w innych dziedzinach.
3. Wydaje przepisy dotyczące ubezpieczeń prywatnych.

Art. 99. Polityka pieniężna i walutowa

1. Sprawy pieniądza i waluty należą do kompetencji Konfederacji; wyłączne prawo emisji monet i banknotów przysługuje Konfederacji.
2. Szwajcarski Bank Narodowy jako niezależny bank centralny prowadzi politykę pieniężną i walutową służącą ogólnemu interesowi kraju; jest zarządzany z udziałem Konfederacji i pod jej nadzorem.
3. Szwajcarski Bank Narodowy tworzy z uzyskiwanych dochodów wystarczające rezerwy walutowe; część tych rezerw utrzymuje w złocie.
4. Co najmniej dwie trzecie zysku netto Szwajcarskiego Banku Narodowego przypada kantonom.

Art. 100. Polityka koniunkturalna

1. Konfederacja podejmuje działania na rzecz zrównoważonego rozwoju koniunktury, w szczególności w celu zapobiegania bezrobociu i drożyźnie oraz ich zwalczania.
2. Uwzględnia rozwój gospodarczy poszczególnych regionów kraju. Współpracuje z kantonami i gospodarką.
3. W razie potrzeby może odstąpić od zasady wolności gospodarczej w sprawach pieniądza i kredytu, handlu zagranicznego oraz finansów publicznych.
4. Konfederacja, kantony i gminy uwzględniają sytuację koniunkturalną w swojej polityce dochodów i wydatków.
5. W celu stabilizacji koniunktury Konfederacja może tymczasowo nakładać dodatki do danin federalnych lub udzielać ulg. Pobrane środki pozostają zablokowane; po ich uwolnieniu daniny bezpośrednie zwraca się indywidualnie, a pośrednie przeznacza na udzielanie ulg lub tworzenie miejsc pracy.
6. Konfederacja może zobowiązać przedsiębiorstwa do tworzenia rezerw na zatrudnienie; w zamian przyznaje ulgi podatkowe i może zobowiązać do tego również kantony. Po uwolnieniu rezerw przedsiębiorstwa swobodnie decydują o ich wykorzystaniu w granicach ustawowych celów.

Art. 101. Polityka gospodarcza wobec zagranicy

1. Konfederacja chroni interesy gospodarki szwajcarskiej za granicą.
2. W szczególnych przypadkach może podejmować działania w celu ochrony gospodarki krajowej. W razie potrzeby może odstąpić od zasady wolności gospodarczej.

Art. 102. Zaopatrzenie kraju

1. W przypadku zagrożenia wynikającego z polityki siły lub wojny, a także w sytuacji poważnych niedoborów, którym gospodarka nie jest w stanie samodzielnie zaradzić, Konfederacja zapewnia zaopatrzenie kraju w dobra i usługi niezbędne do życia. Podejmuje działania zapobiegawcze.
2. W razie potrzeby może odstąpić od zasady wolności gospodarczej.

Do art. 102 dołączono przepis przejściowy.

Art. 103. Polityka strukturalna

Konfederacja może wspierać zagrożone gospodarczo regiony kraju oraz rozwijać branże gospodarki i zawody, jeżeli możliwe do zaakceptowania działania samopomocowe nie wystarczają do zapewnienia im dalszego istnienia. W razie potrzeby może odstąpić od zasady wolności gospodarczej.

Do art. 103 dołączono przepis przejściowy.

Art. 104. Rolnictwo

1. Konfederacja zapewnia, aby rolnictwo, dzięki zrównoważonej produkcji ukierunkowanej na rynek, wnosiło istotny wkład w:
   1. bezpieczne zaopatrzenie ludności;
   2. zachowanie naturalnych podstaw życia i pielęgnowanie krajobrazu kulturowego;
   3. zdecentralizowane osadnictwo kraju.
2. Uzupełniając możliwe do zaakceptowania działania samopomocowe rolnictwa, a w razie potrzeby odstępując od zasady wolności gospodarczej, Konfederacja wspiera gospodarstwa rolne uprawiające ziemię.
3. Konfederacja kształtuje swoje działania tak, aby rolnictwo mogło wykonywać swoje wielofunkcyjne zadania. W szczególności ma następujące uprawnienia i zadania:
   1. uzupełnia dochody rolników płatnościami bezpośrednimi, aby zapewnić odpowiednie wynagrodzenie za świadczone usługi, pod warunkiem wykazania zgodności z wymogami ekologicznymi;
   2. wspiera za pomocą opłacalnych bodźców ekonomicznych metody produkcji szczególnie przyjazne przyrodzie, środowisku i zwierzętom;
   3. wydaje przepisy dotyczące oznaczania pochodzenia i jakości żywności oraz metod jej produkcji i przetwarzania;
   4. chroni środowisko przed szkodami spowodowanymi nadmiernym użyciem nawozów, substancji chemicznych i innych środków pomocniczych;
   5. może wspierać badania naukowe, doradztwo i kształcenie w rolnictwie oraz przyznawać pomoc inwestycyjną;
   6. może wydawać przepisy służące umacnianiu własności ziemi rolnej.
4. W tym celu wykorzystuje środki celowe z dziedziny rolnictwa oraz ogólne środki federalne.

Art. 104a. Bezpieczeństwo żywnościowe

W celu zapewnienia ludności zaopatrzenia w żywność Konfederacja tworzy warunki sprzyjające:

1. zabezpieczeniu podstaw produkcji rolnej, w szczególności gruntów rolnych;
2. produkcji żywności dostosowanej do lokalizacji i efektywnie wykorzystującej zasoby;
3. ukierunkowaniu rolnictwa i gospodarki żywnościowej na rynek;
4. transgranicznym stosunkom handlowym, które przyczyniają się do zrównoważonego rozwoju rolnictwa i gospodarki żywnościowej;
5. oszczędnemu wykorzystywaniu żywności.

Art. 105. Alkohol

Ustawodawstwo dotyczące produkcji, przywozu, oczyszczania i sprzedaży napojów spirytusowych należy do kompetencji Konfederacji. Konfederacja uwzględnia w szczególności szkodliwe skutki spożywania alkoholu.

Art. 106. Gry hazardowe

1. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące gier hazardowych; uwzględnia przy tym interesy kantonów.
2. Prowadzenie kasyn wymaga koncesji Konfederacji. Przy jej udzielaniu Konfederacja uwzględnia uwarunkowania regionalne. Pobiera podatek od kasyn zależny od osiąganych przez nie przychodów; nie może on przekroczyć 80 procent przychodów z gier brutto. Podatek ten przeznacza się na ubezpieczenie emerytalne, świadczenia dla osób pozostałych przy życiu i ubezpieczenie na wypadek niepełnosprawności.
3. Kantony odpowiadają za zezwalanie na następujące gry i nadzór nad nimi:
   1. gry hazardowe dostępne dla nieograniczonej liczby osób, oferowane w wielu miejscach i oparte na tym samym losowaniu lub podobnej procedurze; wyjątek stanowią systemy jackpotowe w kasynach;
   2. zakłady sportowe;
   3. gry zręcznościowe.
4. Ustępy 2 i 3 stosuje się również do gier hazardowych prowadzonych za pośrednictwem telekomunikacji.
5. Konfederacja i kantony uwzględniają zagrożenia związane z grami hazardowymi. Za pomocą ustawodawstwa i środków nadzoru zapewniają odpowiednią ochronę, uwzględniając różne cechy gier oraz sposób i miejsce ich oferowania.
6. Kantony zapewniają, aby dochód netto z gier, o których mowa w ust. 3 lit. a i b, był w całości przeznaczany na cele użyteczności publicznej, w szczególności w dziedzinie kultury, spraw społecznych i sportu.
7. Konfederacja i kantony koordynują wykonywanie swoich zadań. Ustawa ustanawia w tym celu wspólny organ, złożony w równych częściach z członków organów wykonawczych Konfederacji i kantonów.

Art. 107. Broń i materiały wojenne

1. Konfederacja wydaje przepisy przeciwdziałające niewłaściwemu używaniu broni, jej wyposażenia i amunicji.
2. Wydaje przepisy dotyczące produkcji, nabywania i dystrybucji materiałów wojennych, a także ich przywozu, wywozu i tranzytu.

Art. 108. Wspieranie budownictwa mieszkaniowego i własności mieszkań

1. Konfederacja wspiera budownictwo mieszkaniowe, nabywanie mieszkań i domów na własne potrzeby osób prywatnych oraz działalność podmiotów i organizacji zajmujących się budownictwem mieszkaniowym na zasadach niekomercyjnych.
2. W szczególności wspiera pozyskiwanie i uzbrajanie gruntów pod budownictwo mieszkaniowe, racjonalizację i obniżanie kosztów budowy oraz obniżanie kosztów mieszkaniowych.
3. Może wydawać przepisy dotyczące uzbrajania gruntów pod budownictwo mieszkaniowe i racjonalizacji budownictwa.
4. Uwzględnia przy tym w szczególności interesy rodzin, osób starszych, potrzebujących i osób z niepełnosprawnościami.

Art. 109. Najem

1. Konfederacja wydaje przepisy przeciwdziałające nadużyciom w zakresie najmu, w szczególności nadmiernym czynszom, a także dotyczące możliwości zaskarżenia nadużywającego prawa wypowiedzenia umowy oraz czasowego przedłużenia stosunku najmu.
2. Może wydawać przepisy o nadawaniu umowom ramowym najmu mocy powszechnie obowiązującej. Można im ją nadać tylko wtedy, gdy należycie uwzględniają uzasadnione interesy mniejszości i różnice regionalne oraz nie naruszają równości wobec prawa.

Art. 110. Praca

1. Konfederacja może wydawać przepisy dotyczące:
   1. ochrony pracowników;
   2. stosunków między pracodawcami a pracownikami, w szczególności wspólnego regulowania spraw dotyczących przedsiębiorstw i zawodów;
   3. pośrednictwa pracy;
   4. nadawania układom zbiorowym pracy mocy powszechnie obowiązującej.
2. Układom zbiorowym pracy można nadać moc powszechnie obowiązującą tylko wtedy, gdy należycie uwzględniają uzasadnione interesy mniejszości i różnice regionalne oraz nie naruszają równości wobec prawa ani wolności koalicji.
3. 1 sierpnia jest świętem federalnym. W prawie pracy jest traktowany jak niedziela i jest dniem płatnym.

Do art. 110 dołączono przepis przejściowy.

Art. 111. Zabezpieczenie emerytalne, dla osób pozostałych przy życiu i osób z niepełnosprawnościami

1. Konfederacja podejmuje działania na rzecz odpowiedniego zabezpieczenia emerytalnego, świadczeń dla osób pozostałych przy życiu oraz ochrony na wypadek niepełnosprawności. Opiera się ono na trzech filarach: federalnym ubezpieczeniu emerytalnym, ubezpieczeniu dla osób pozostałych przy życiu i ubezpieczeniu na wypadek niepełnosprawności, zabezpieczeniu emerytalnym w ramach zatrudnienia oraz zabezpieczeniu indywidualnym.
2. Konfederacja zapewnia, aby federalne ubezpieczenie emerytalne, ubezpieczenie dla osób pozostałych przy życiu i ubezpieczenie na wypadek niepełnosprawności oraz zabezpieczenie emerytalne w ramach zatrudnienia mogły stale realizować swoje cele.
3. Może zobowiązać kantony do zwolnienia instytucji federalnego ubezpieczenia emerytalnego, ubezpieczenia dla osób pozostałych przy życiu i ubezpieczenia na wypadek niepełnosprawności oraz zabezpieczenia emerytalnego w ramach zatrudnienia z obowiązku podatkowego, a także do przyznania ulgi podatkowej ubezpieczonym oraz ich pracodawcom od składek i praw do przyszłych świadczeń.
4. We współpracy z kantonami wspiera zabezpieczenie indywidualne, w szczególności za pomocą działań w zakresie polityki podatkowej i własnościowej.

Art. 112. Ubezpieczenie emerytalne, dla osób pozostałych przy życiu i na wypadek niepełnosprawności

1. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące ubezpieczenia emerytalnego, świadczeń dla osób pozostałych przy życiu i ubezpieczenia na wypadek niepełnosprawności.
2. Przestrzega przy tym następujących zasad:
   1. Ubezpieczenie jest obowiązkowe.

   a^bis. Ubezpieczenie zapewnia świadczenia pieniężne i rzeczowe.

   2. Renty muszą w odpowiednim zakresie pokrywać podstawowe potrzeby życiowe.
   3. Renta maksymalna nie może przekraczać dwukrotności renty minimalnej.
   4. Renty są co najmniej dostosowywane do zmian cen.
3. Ubezpieczenie jest finansowane:
   1. ze składek ubezpieczonych, przy czym pracodawcy opłacają połowę składek swoich pracowników;
   2. ze świadczeń Konfederacji.
4. Świadczenia Konfederacji nie mogą przekraczać połowy wydatków.
5. Świadczenia Konfederacji są pokrywane przede wszystkim z dochodu netto z podatku od tytoniu, podatku od napojów spirytusowych oraz opłaty od działalności kasyn.

Do art. 112 dołączono przepis przejściowy. Ustęp 6 uchylony ze skutkiem od 1 stycznia 2008 r.

Art. 112a. Świadczenia uzupełniające

1. Konfederacja i kantony przyznają świadczenia uzupełniające osobom, których podstawowe potrzeby życiowe nie są pokrywane przez świadczenia z federalnego ubezpieczenia emerytalnego, ubezpieczenia dla osób pozostałych przy życiu i ubezpieczenia na wypadek niepełnosprawności.
2. Ustawa określa zakres świadczeń uzupełniających oraz zadania i kompetencje Konfederacji i kantonów.

Art. 112b. Wspieranie integracji osób z niepełnosprawnościami

1. Konfederacja wspiera integrację osób z niepełnosprawnościami, przyznając świadczenia pieniężne i rzeczowe. W tym celu może wykorzystywać środki z ubezpieczenia na wypadek niepełnosprawności.
2. Kantony wspierają integrację osób z niepełnosprawnościami, w szczególności przyznając dotacje na budowę i prowadzenie instytucji służących zakwaterowaniu i pracy.
3. Ustawa określa cele integracji oraz jej zasady i kryteria.

Do art. 112b dołączono przepis przejściowy.

Art. 112c. Pomoc osobom starszym i z niepełnosprawnościami

1. Kantony zapewniają osobom starszym i osobom z niepełnosprawnościami pomoc i opiekę w miejscu zamieszkania.
2. Konfederacja wspiera działania na rzecz osób starszych i osób z niepełnosprawnościami o zasięgu ogólnokrajowym. W tym celu może wykorzystywać środki z federalnego ubezpieczenia emerytalnego, ubezpieczenia dla osób pozostałych przy życiu i ubezpieczenia na wypadek niepełnosprawności.

Do art. 112c dołączono przepis przejściowy.

Art. 113. Zabezpieczenie emerytalne w ramach zatrudnienia

1. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące zabezpieczenia emerytalnego w ramach zatrudnienia.
2. Przestrzega przy tym następujących zasad:
   1. Zabezpieczenie emerytalne w ramach zatrudnienia, łącznie z federalnym ubezpieczeniem emerytalnym, ubezpieczeniem dla osób pozostałych przy życiu i ubezpieczeniem na wypadek niepełnosprawności, umożliwia odpowiednie utrzymanie dotychczasowego poziomu życia.
   2. Ubezpieczenie pracowników jest obowiązkowe; ustawa może przewidywać wyjątki.
   3. Pracodawcy ubezpieczają pracowników w instytucji zabezpieczenia emerytalnego; w razie potrzeby Konfederacja umożliwia ubezpieczenie pracowników w federalnej instytucji zabezpieczenia emerytalnego.
   4. Osoby prowadzące działalność na własny rachunek mogą dobrowolnie ubezpieczyć się w instytucji zabezpieczenia emerytalnego.
   5. Konfederacja może wprowadzić obowiązek zabezpieczenia emerytalnego w ramach zatrudnienia, ogólnie lub w odniesieniu do określonych ryzyk, dla niektórych grup osób prowadzących działalność na własny rachunek.
3. Zabezpieczenie emerytalne w ramach zatrudnienia jest finansowane ze składek ubezpieczonych; pracodawcy opłacają co najmniej połowę składek swoich pracowników.
4. Instytucje zabezpieczenia emerytalnego muszą spełniać minimalne wymogi prawa federalnego; Konfederacja może ustanawiać środki ogólnokrajowe na potrzeby realizacji szczególnych zadań.

Do art. 113 dołączono przepis przejściowy.

Art. 114. Ubezpieczenie na wypadek bezrobocia

1. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące ubezpieczenia na wypadek bezrobocia.
2. Przestrzega przy tym następujących zasad:
   1. Ubezpieczenie zapewnia odpowiednie zastąpienie utraconego dochodu i wspiera działania służące zapobieganiu bezrobociu oraz jego zwalczaniu.
   2. Ubezpieczenie pracowników jest obowiązkowe; ustawa może przewidywać wyjątki.
   3. Osoby prowadzące działalność na własny rachunek mogą dobrowolnie przystąpić do ubezpieczenia.
3. Ubezpieczenie jest finansowane ze składek ubezpieczonych, przy czym pracodawcy opłacają połowę składek swoich pracowników.
4. W nadzwyczajnych okolicznościach Konfederacja i kantony udzielają wsparcia finansowego.
5. Konfederacja może wydawać przepisy dotyczące pomocy dla bezrobotnych.

Art. 115. Pomoc osobom potrzebującym

Osobom potrzebującym pomocy udziela kanton ich miejsca zamieszkania. Konfederacja reguluje wyjątki i właściwość organów.

Art. 116. Zasiłki rodzinne i ubezpieczenie macierzyńskie

1. Wykonując swoje zadania, Konfederacja uwzględnia potrzeby rodziny. Może wspierać działania na rzecz ochrony rodziny.
2. Może wydawać przepisy dotyczące zasiłków rodzinnych i prowadzić federalną kasę wyrównawczą zasiłków rodzinnych.
3. Tworzy ubezpieczenie macierzyńskie. Może zobowiązać do opłacania składek również osoby, które nie mogą korzystać ze świadczeń ubezpieczeniowych.
4. Konfederacja może wprowadzić obowiązek przystąpienia do kasy wyrównawczej zasiłków rodzinnych oraz ubezpieczenia macierzyńskiego, ogólnie lub w odniesieniu do określonych grup ludności, a swoje świadczenia uzależnić od odpowiednich świadczeń kantonów.

Art. 117. Ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe

1. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego.
2. Może wprowadzić obowiązek ubezpieczenia chorobowego i wypadkowego, ogólnie lub w odniesieniu do określonych grup ludności.

Art. 117a. Podstawowa opieka medyczna

1. Konfederacja i kantony, w granicach swoich kompetencji, zapewniają wystarczającą, dostępną dla wszystkich i wysokiej jakości podstawową opiekę medyczną. Uznają medycynę rodzinną za istotny element tej opieki i wspierają jej rozwój.
2. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące:
   1. kształcenia i doskonalenia zawodowego w zawodach związanych z podstawową opieką medyczną oraz wymogów wykonywania tych zawodów;
   2. odpowiedniego wynagradzania świadczeń medycyny rodzinnej.

Art. 117b. Opieka pielęgniarska

1. Konfederacja i kantony uznają opiekę pielęgniarską za ważny element opieki zdrowotnej i wspierają ją, zapewniając wystarczającą, dostępną dla wszystkich i wysokiej jakości opiekę.
2. Zapewniają dostępność wystarczającej liczby wykwalifikowanych pielęgniarek i pielęgniarzy, stosownie do rosnącego zapotrzebowania, oraz zatrudnianie osób wykonujących opiekę pielęgniarską zgodnie z ich wykształceniem i kompetencjami.

Do art. 117b dołączono przepis przejściowy.

Art. 118. Ochrona zdrowia

1. W granicach swoich kompetencji Konfederacja podejmuje działania na rzecz ochrony zdrowia.
2. Wydaje przepisy dotyczące:
   1. postępowania z żywnością, produktami leczniczymi, środkami odurzającymi, organizmami, substancjami chemicznymi i przedmiotami, które mogą zagrażać zdrowiu;
   2. zwalczania chorób zakaźnych, szeroko rozpowszechnionych lub szczególnie groźnych u ludzi i zwierząt; zakazuje w szczególności wszelkiej reklamy wyrobów tytoniowych docierającej do dzieci i młodzieży;
   3. ochrony przed promieniowaniem jonizującym.

Do art. 118 dołączono przepis przejściowy. Ustęp 2 lit. b przyjęty w referendum z 13 lutego 2022 r.; obowiązuje od 13 lutego 2022 r.

Art. 118a. Medycyna komplementarna

Konfederacja i kantony, w granicach swoich kompetencji, zapewniają uwzględnianie medycyny komplementarnej.

Art. 118b. Badania z udziałem ludzi

1. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące badań z udziałem ludzi w zakresie, w jakim wymaga tego ochrona ich godności i osobowości. Chroni przy tym wolność badań i uwzględnia znaczenie badań dla zdrowia i społeczeństwa.
2. W badaniach biologicznych i medycznych z udziałem ludzi przestrzega następujących zasad:
   1. Każdy projekt badawczy wymaga świadomej zgody uczestniczących osób lub osób uprawnionych zgodnie z ustawą. Ustawa może przewidywać wyjątki. Odmowa jest w każdym przypadku wiążąca.
   2. Ryzyko i obciążenia dla uczestników nie mogą pozostawać w niewspółmiernej relacji do korzyści wynikających z projektu badawczego.
   3. Badania z udziałem osób niezdolnych do rozeznania można prowadzić tylko wtedy, gdy równoważnych wyników nie da się uzyskać w badaniach z udziałem osób zdolnych do rozeznania. Jeżeli projekt badawczy nie może przynieść bezpośredniej korzyści osobom niezdolnym do rozeznania, ryzyko i obciążenia muszą być minimalne.
   4. Niezależna ocena projektu badawczego musi potwierdzić, że zapewniono ochronę uczestników.

Art. 119. Medycyna reprodukcyjna i inżynieria genetyczna w odniesieniu do człowieka

1. Chroni się człowieka przed nadużyciami medycyny reprodukcyjnej i inżynierii genetycznej.
2. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące postępowania z ludzkimi komórkami rozrodczymi i materiałem genetycznym. Chroni przy tym godność człowieka, jego osobowość i rodzinę oraz przestrzega w szczególności następujących zasad:
   1. Wszelkie formy klonowania oraz ingerencje w materiał genetyczny ludzkich komórek rozrodczych i zarodków są niedopuszczalne.
   2. Nie wolno wprowadzać materiału rozrodczego ani genetycznego pochodzenia nieludzkiego do ludzkich komórek rozrodczych ani łączyć go z nimi.
   3. Metody wspomaganego rozrodu można stosować wyłącznie wtedy, gdy niepłodności lub ryzyka przekazania ciężkiej choroby nie można usunąć w inny sposób; nie wolno ich stosować w celu uzyskania u dziecka określonych cech ani prowadzenia badań. Zapłodnienie ludzkich komórek jajowych poza organizmem kobiety jest dozwolone wyłącznie na warunkach określonych w ustawie; poza organizmem kobiety wolno rozwinąć w zarodki tylko tyle ludzkich komórek jajowych, ile jest to niezbędne do wspomaganego rozrodu.
   4. Przekazywanie zarodków i wszelkie formy macierzyństwa zastępczego są niedopuszczalne.
   5. Zakazany jest handel ludzkimi komórkami rozrodczymi i produktami pochodzącymi z zarodków.
   6. Materiał genetyczny danej osoby można badać, rejestrować lub ujawniać wyłącznie za zgodą tej osoby albo gdy przewiduje to ustawa.
   7. Każda osoba ma dostęp do danych dotyczących swojego pochodzenia.

Art. 119a. Medycyna transplantacyjna

1. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące przeszczepiania narządów, tkanek i komórek. Chroni przy tym godność człowieka, jego osobowość i zdrowie.
2. W szczególności określa kryteria sprawiedliwego przydziału narządów.
3. Oddawanie ludzkich narządów, tkanek i komórek jest nieodpłatne. Handel ludzkimi narządami jest zakazany.

Art. 120. Inżynieria genetyczna poza organizmem człowieka

1. Chroni się człowieka i jego środowisko przed nadużyciami inżynierii genetycznej.
2. Konfederacja wydaje przepisy dotyczące postępowania z komórkami rozrodczymi i materiałem genetycznym zwierząt, roślin i innych organizmów. Uwzględnia przy tym godność stworzenia oraz bezpieczeństwo ludzi, zwierząt i środowiska, a także chroni różnorodność genetyczną gatunków zwierząt i roślin.

Do art. 120 dołączono przepis przejściowy.

Art. 121. Ustawodawstwo w sprawach cudzoziemców i azylu

1. Ustawodawstwo dotyczące wjazdu i wyjazdu, pobytu i osiedlania się cudzoziemców oraz udzielania azylu należy do kompetencji Konfederacji.
2. Cudzoziemcy mogą być wydaleni ze Szwajcarii, jeżeli zagrażają bezpieczeństwu kraju.
3. Niezależnie od swojego statusu w prawie dotyczącym cudzoziemców tracą prawo pobytu i wszelkie roszczenia prawne do pobytu w Szwajcarii, jeżeli:
   1. zostali prawomocnie skazani za umyślne zabójstwo, gwałt lub inne ciężkie przestępstwo seksualne, inne przestępstwo z użyciem przemocy, takie jak rozbój, handel ludźmi, handel narkotykami lub włamanie; albo
   2. nadużyli świadczeń z ubezpieczeń społecznych lub pomocy społecznej.
4. Ustawodawca szczegółowo określa czyny, o których mowa w ust. 3. Może uzupełnić ich katalog o inne czyny.
5. Cudzoziemcy, którzy na podstawie ust. 3 i 4 tracą prawo pobytu oraz wszelkie roszczenia prawne do pobytu w Szwajcarii, są wydalani z kraju przez właściwy organ i obejmowani zakazem wjazdu na okres od 5 do 15 lat. W przypadku ponownego popełnienia czynu zakaz wjazdu wynosi 20 lat.
6. Kto narusza zakaz wjazdu lub w inny sposób nielegalnie wjeżdża do Szwajcarii, popełnia przestępstwo. Ustawodawca wydaje odpowiednie przepisy.

Do art. 121 dołączono przepis przejściowy.

Art. 121a. Zarządzanie imigracją

1. Szwajcaria samodzielnie zarządza imigracją cudzoziemców.
2. Liczba zezwoleń na pobyt cudzoziemców w Szwajcarii jest ograniczana za pomocą rocznych limitów maksymalnych i kontyngentów. Limity obejmują wszystkie zezwolenia przewidziane w prawie dotyczącym cudzoziemców, łącznie z azylem. Można ograniczyć prawo do stałego pobytu, łączenia rodzin i świadczeń społecznych.
3. Roczne limity maksymalne i kontyngenty dla cudzoziemców podejmujących pracę ustala się z uwzględnieniem ogólnych interesów gospodarczych Szwajcarii i pierwszeństwa obywateli szwajcarskich; uwzględnia się również pracowników przygranicznych. Do istotnych kryteriów wydawania zezwoleń na pobyt należą w szczególności wniosek pracodawcy, zdolność do integracji oraz zapewnienie sobie wystarczających środków utrzymania.
4. Nie wolno zawierać umów międzynarodowych sprzecznych z niniejszym artykułem.
5. Szczegóły reguluje ustawa.

Do art. 121a dołączono przepis przejściowy.

Art. 122. Prawo cywilne

1. Ustawodawstwo w dziedzinie prawa cywilnego i postępowania cywilnego należy do kompetencji Konfederacji.
2. Za organizację sądów i orzekanie w sprawach cywilnych odpowiadają kantony, o ile ustawa nie stanowi inaczej.

Art. 123. Prawo karne

1. Ustawodawstwo w dziedzinie prawa karnego i postępowania karnego należy do kompetencji Konfederacji.
2. Za organizację sądów, orzekanie w sprawach karnych oraz wykonywanie kar i środków zabezpieczających odpowiadają kantony, o ile ustawa nie stanowi inaczej.
3. Konfederacja może wydawać przepisy dotyczące wykonywania kar i środków zabezpieczających. Może przyznawać kantonom dotacje:
   1. na budowę zakładów;
   2. na usprawnienie wykonywania kar i środków zabezpieczających;
   3. dla instytucji wykonujących środki wychowawcze wobec dzieci, młodzieży i młodych dorosłych.

Art. 123a. Dożywotnie umieszczenie sprawców przestępstw

1. Jeżeli w opiniach wymaganych do wydania wyroku sądowego sprawca przestępstwa seksualnego lub z użyciem przemocy zostanie uznany za skrajnie niebezpiecznego i niemożliwego do poddania terapii, z uwagi na wysokie ryzyko ponownego popełnienia przestępstwa umieszcza się go w zakładzie zabezpieczającym do końca życia. Wcześniejsze zwolnienie i przepustki są wykluczone.
2. Nowe opinie można sporządzić tylko wtedy, gdy nowe odkrycia naukowe wykażą, że sprawcę można wyleczyć, a tym samym nie stanowi już zagrożenia dla społeczeństwa. Jeżeli na podstawie tych opinii umieszczenie w zakładzie zabezpieczającym zostanie uchylone, odpowiedzialność za ponowne przestępstwo sprawcy ponosi organ, który uchylił ten środek.
3. Opinie służące ocenie sprawców przestępstw seksualnych i z użyciem przemocy sporządza co najmniej dwóch niezależnych od siebie, doświadczonych specjalistów, z uwzględnieniem wszystkich istotnych podstaw oceny.

Art. 123b. Brak przedawnienia przestępstw seksualnych i pornograficznych wobec dzieci przed okresem dojrzewania

Ściganie przestępstw seksualnych lub pornograficznych popełnionych wobec dzieci przed okresem dojrzewania oraz kary za te czyny nie ulegają przedawnieniu.

Art. 123c. Środek wobec sprawców przestępstw seksualnych wobec dzieci lub osób zależnych

Osoby skazane za naruszenie integralności seksualnej dziecka lub osoby pozostającej pod ich zależnością bezpowrotnie tracą prawo do wykonywania zawodowej lub ochotniczej działalności z udziałem małoletnich lub osób zależnych.

Art. 124. Pomoc ofiarom przestępstw

Konfederacja i kantony zapewniają pomoc i odpowiednie odszkodowanie osobom, których integralność fizyczna, psychiczna lub seksualna została naruszona przestępstwem, jeżeli wskutek tego czynu popadły w trudności ekonomiczne.

Art. 125. Metrologia

Ustawodawstwo dotyczące metrologii należy do kompetencji Konfederacji.

Art. 148. Status

1. Z zastrzeżeniem praw narodu i kantonów Zgromadzenie Federalne sprawuje najwyższą władzę w Konfederacji.
2. Zgromadzenie Federalne składa się z dwóch izb: Rady Narodowej i Rady Kantonów. Obie izby są równorzędne.

Art. 149. Skład i wybór Rady Narodowej

1. Rada Narodowa składa się z 200 przedstawicieli narodu.
2. Przedstawiciele są wybierani bezpośrednio przez naród zgodnie z zasadą proporcjonalności. Pełne odnowienie składu odbywa się co cztery lata.
3. Każdy kanton stanowi jeden okręg wyborczy.
4. Mandaty przydziela się kantonom proporcjonalnie do liczby ludności. Każdy kanton ma co najmniej jeden mandat.

Art. 150. Skład i wybór Rady Kantonów

1. Rada Kantonów składa się z 46 przedstawicieli kantonów.
2. Każdy z kantonów Obwalden, Nidwalden, Bazylea-Miasto, Bazylea-Okręg, Appenzell Ausserrhoden i Appenzell Innerrhoden wybiera jednego przedstawiciela; pozostałe kantony wybierają po dwóch.
3. Zasady wyboru do Rady Kantonów określają kantony.

Art. 151. Sesje

1. Izby zbierają się regularnie na sesjach. Ustawa reguluje ich zwoływanie.
2. Jedna czwarta członków izby lub Rada Federalna może zażądać zwołania izb na sesję nadzwyczajną.

Art. 152. Przewodnictwo

Każda izba wybiera spośród swoich członków na okres jednego roku przewodniczącego, pierwszego wiceprzewodniczącego i drugiego wiceprzewodniczącego. Ponowny wybór na kolejny rok jest wykluczony.

Art. 153. Komisje parlamentarne

1. Każda izba powołuje komisje spośród swoich członków.
2. Ustawa może przewidywać wspólne komisje.
3. Ustawa może przekazać komisjom określone uprawnienia, które nie mają charakteru prawotwórczego.
4. W celu wykonywania swoich zadań komisje mają prawo żądać informacji, wglądu do dokumentów oraz prowadzić postępowania wyjaśniające. Zakres tych uprawnień określa ustawa.

Art. 154. Grupy parlamentarne

Członkowie Zgromadzenia Federalnego mogą tworzyć grupy parlamentarne.

Art. 155. Służby parlamentarne

Zgromadzenie Federalne dysponuje własnymi służbami parlamentarnymi. Może korzystać z jednostek administracji federalnej. Szczegóły określa ustawa.

Art. 156. Obrady oddzielne

1. Rada Narodowa i Rada Kantonów obradują oddzielnie.
2. Do podjęcia uchwały przez Zgromadzenie Federalne wymagana jest zgodność obu izb.
3. Ustawa przewiduje rozwiązania zapewniające podjęcie uchwały w razie braku porozumienia między izbami w sprawie:
   1. ważności lub częściowej nieważności inicjatywy ludowej;
   2. wykonania inicjatywy ludowej w formie ogólnego postulatu, przyjętej przez naród;
   3. wykonania uchwały federalnej o rozpoczęciu całkowitej rewizji Konstytucji Federalnej, zatwierdzonej przez naród;
   4. budżetu lub budżetu uzupełniającego.

Art. 157. Obrady wspólne

1. Rada Narodowa i Rada Kantonów obradują wspólnie jako Zjednoczone Zgromadzenie Federalne, pod przewodnictwem przewodniczącego Rady Narodowej, w celu:
   1. dokonywania wyborów;
   2. rozstrzygania sporów kompetencyjnych między najwyższymi władzami federalnymi;
   3. udzielania ułaskawień.
2. Zjednoczone Zgromadzenie Federalne zbiera się również z okazji szczególnych wydarzeń oraz w celu wysłuchania oświadczeń Rady Federalnej.

Art. 158. Jawność posiedzeń

Posiedzenia izb są jawne. Ustawa może przewidywać wyjątki.

Art. 159. Zdolność do obradowania i wymagana większość

1. Izby mogą ważnie obradować, jeżeli obecna jest większość ich członków.
2. W każdej z izb oraz w Zjednoczonym Zgromadzeniu Federalnym rozstrzyga większość głosujących.
3. Zgoda większości członków każdej z obu izb jest jednak wymagana w sprawach:
   1. uznania ustawy federalnej za pilną;
   2. przepisów o dotacjach, zobowiązań kredytowych i limitów płatności powodujących nowe wydatki jednorazowe przekraczające 20 milionów franków lub nowe wydatki powtarzające się przekraczające 2 miliony franków;
   3. podwyższenia łącznych wydatków w razie nadzwyczajnych potrzeb płatniczych, o którym mowa w art. 126 ust. 3.
4. Zgromadzenie Federalne może rozporządzeniem dostosować kwoty, o których mowa w ust. 3 lit. b, do inflacji.

Art. 160. Prawo inicjatywy i wniosków

1. Każdy członek izby, każda grupa parlamentarna, każda komisja parlamentarna i każdy kanton ma prawo wnosić inicjatywy do Zgromadzenia Federalnego.
2. Członkowie izb i Rada Federalna mają prawo zgłaszać wnioski w sprawie rozpatrywanej przez izbę.

Art. 161. Zakaz instrukcji

1. Członkowie Zgromadzenia Federalnego głosują bez instrukcji.
2. Ujawniają swoje powiązania interesów.

Art. 162. Immunitet

1. Członkowie Zgromadzenia Federalnego i Rady Federalnej oraz Kanclerz Federalny nie mogą być pociągani do odpowiedzialności prawnej za wypowiedzi w izbach ani w ich organach.
2. Ustawa może przewidywać inne rodzaje immunitetu i rozszerzać go na inne osoby.

Art. 163. Forma aktów Zgromadzenia Federalnego

1. Zgromadzenie Federalne wydaje przepisy prawotwórcze w formie ustawy federalnej lub rozporządzenia.
2. Pozostałe akty wydaje się w formie uchwały federalnej; uchwałę federalną niepodlegającą referendum określa się jako uchwałę prostą.

Art. 164. Ustawodawstwo

1. Wszystkie ważne przepisy prawotwórcze wydaje się w formie ustawy federalnej. Dotyczy to w szczególności podstawowych przepisów o:
   1. wykonywaniu praw politycznych;
   2. ograniczeniach praw konstytucyjnych;
   3. prawach i obowiązkach osób;
   4. kręgu osób zobowiązanych do uiszczania opłat oraz przedmiocie i wysokości tych opłat;
   5. zadaniach i świadczeniach Konfederacji;
   6. obowiązkach kantonów przy wykonywaniu prawa federalnego;
   7. organizacji i postępowaniu organów federalnych.
2. Ustawa federalna może przekazywać uprawnienia do wydawania przepisów prawotwórczych, o ile Konstytucja Federalna tego nie wyklucza.

Art. 165. Ustawodawstwo w trybie pilnym

1. Ustawa federalna, której wejście w życie nie może zostać odroczone, może zostać uznana za pilną większością głosów członków każdej z izb i wejść w życie niezwłocznie. Musi mieć określony czas obowiązywania.
2. Jeżeli zażądano referendum w sprawie ustawy federalnej uznanej za pilną, ustawa traci moc rok po przyjęciu jej przez Zgromadzenie Federalne, jeżeli w tym terminie nie zostanie przyjęta przez naród.
3. Ustawa federalna uznana za pilną, która nie ma podstawy konstytucyjnej, traci moc rok po przyjęciu jej przez Zgromadzenie Federalne, jeżeli w tym terminie nie zostanie przyjęta przez naród i kantony. Musi mieć określony czas obowiązywania.
4. Ustawy federalnej uznanej za pilną, odrzuconej w głosowaniu, nie można ponownie uchwalić.

Art. 166. Stosunki z zagranicą i umowy międzynarodowe

1. Zgromadzenie Federalne uczestniczy w kształtowaniu polityki zagranicznej i nadzoruje utrzymywanie stosunków z zagranicą.
2. Zatwierdza umowy międzynarodowe; wyjątek stanowią umowy, do których zawarcia Rada Federalna jest uprawniona na podstawie ustawy lub umowy międzynarodowej.

Art. 167. Finanse

Zgromadzenie Federalne uchwala wydatki Konfederacji, ustala budżet i zatwierdza sprawozdanie finansowe.

Art. 168. Wybory

1. Zgromadzenie Federalne wybiera członków Rady Federalnej, Kanclerza Federalnego, sędziów Sądu Federalnego oraz generała.
2. Ustawa może upoważnić Zgromadzenie Federalne do przeprowadzania lub zatwierdzania innych wyborów.

Art. 169. Nadzór

1. Zgromadzenie Federalne sprawuje nadzór nad Radą Federalną i administracją federalną, sądami federalnymi oraz innymi podmiotami wykonującymi zadania Konfederacji.
2. Wobec szczególnych delegacji komisji nadzorczych ustanowionych ustawą nie można powoływać się na obowiązek zachowania tajemnicy.

Art. 170. Ocena skuteczności

Zgromadzenie Federalne zapewnia ocenę skuteczności działań Konfederacji.

Art. 171. Zlecenia dla Rady Federalnej

Zgromadzenie Federalne może wydawać Radzie Federalnej polecenia. Ustawa reguluje szczegóły, w szczególności instrumenty, za pomocą których Zgromadzenie Federalne może oddziaływać na zakres kompetencji Rady Federalnej.

Art. 172. Stosunki między Konfederacją a kantonami

1. Zgromadzenie Federalne dba o utrzymywanie stosunków między Konfederacją a kantonami.
2. Gwarantuje konstytucje kantonów.
3. Zatwierdza umowy między kantonami oraz umowy kantonów z zagranicą, jeżeli sprzeciw wniesie Rada Federalna lub któryś z kantonów.

Art. 173. Pozostałe zadania i uprawnienia

1. Zgromadzenie Federalne ma ponadto następujące zadania i uprawnienia:
   1. podejmuje działania na rzecz ochrony bezpieczeństwa zewnętrznego, niepodległości i neutralności Szwajcarii;
   2. podejmuje działania na rzecz ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego;
   3. jeżeli wymagają tego nadzwyczajne okoliczności, może wydawać rozporządzenia lub proste uchwały federalne w celu wykonania zadań, o których mowa w lit. a i b;
   4. zarządza służbę czynną i w tym celu powołuje armię lub jej część;
   5. podejmuje działania na rzecz egzekwowania prawa federalnego;
   6. rozstrzyga o ważności prawidłowo zgłoszonych inicjatyw ludowych;
   7. uczestniczy w ważnym planowaniu działalności państwa;
   8. rozstrzyga w sprawach indywidualnych, o ile ustawa federalna wyraźnie tak stanowi;
   9. rozstrzyga spory kompetencyjne między najwyższymi władzami federalnymi;
   11. udziela ułaskawień i rozstrzyga o amnestii.
2. Zgromadzenie Federalne rozpatruje również sprawy należące do kompetencji Konfederacji, które nie zostały przekazane innemu organowi.
3. Ustawa może powierzyć Zgromadzeniu Federalnemu inne zadania i uprawnienia.

Art. 174. Rada Federalna

Rada Federalna jest najwyższym organem kierowniczym i wykonawczym Konfederacji.

Art. 175. Skład i wybór

1. Rada Federalna składa się z siedmiu członków.
2. Członków Rady Federalnej wybiera Zgromadzenie Federalne po każdym pełnym odnowieniu składu Rady Narodowej.
3. Są wybierani spośród wszystkich obywatelek i obywateli Szwajcarii uprawnionych do wyboru do Rady Narodowej na czteroletnią kadencję.
4. Należy przy tym dążyć do odpowiedniej reprezentacji regionów kraju i wspólnot językowych.

Art. 176. Przewodnictwo

1. Przewodniczący Konfederacji przewodniczy Radzie Federalnej.
2. Przewodniczącego Konfederacji oraz wiceprzewodniczącego Rady Federalnej wybiera na rok Zgromadzenie Federalne spośród członków Rady Federalnej.
3. Ponowny wybór na kolejny rok jest wykluczony. Przewodniczącego Konfederacji nie można wybrać na wiceprzewodniczącego w następnym roku.

Art. 177. Zasada kolegialności i zasada departamentalna

1. Rada Federalna podejmuje decyzje kolegialnie.
2. W celu przygotowania i wykonania zadań sprawy Rady Federalnej rozdziela się między poszczególnych członków według departamentów.
3. Departamentom lub podległym im jednostkom administracyjnym można powierzyć samodzielne rozstrzyganie spraw; należy przy tym zapewnić ochronę prawną.

Art. 178. Administracja federalna

1. Rada Federalna kieruje administracją federalną. Zapewnia jej odpowiednią organizację i ukierunkowane wykonywanie zadań.
2. Administrację federalną dzieli się na departamenty, na czele których stoi po jednym członku Rady Federalnej.
3. Ustawa może powierzyć zadania administracyjne organizacjom i osobom prawa publicznego lub prywatnego spoza administracji federalnej.

Art. 179. Kancelaria Federalna

Kancelaria Federalna jest głównym urzędem sztabowym Rady Federalnej. Kieruje nią Kanclerz Federalny.

Art. 180. Polityka rządowa

1. Rada Federalna określa cele i środki swojej polityki rządowej. Planuje i koordynuje działalność państwa.
2. Informuje opinię publiczną o swojej działalności odpowiednio wcześnie i wyczerpująco, chyba że sprzeciwiają się temu nadrzędne interesy publiczne lub prywatne.

Art. 181. Prawo inicjatywy

Rada Federalna przedkłada Zgromadzeniu Federalnemu projekty aktów prawnych.

Art. 182. Stanowienie i wykonywanie prawa

1. Rada Federalna wydaje przepisy prawotwórcze w formie rozporządzeń w zakresie, w jakim upoważnia ją do tego Konstytucja lub ustawa.
2. Zapewnia wykonywanie ustawodawstwa, uchwał Zgromadzenia Federalnego oraz orzeczeń federalnych organów sądowych.

Art. 183. Finanse

1. Rada Federalna opracowuje plan finansowy, przygotowuje projekt budżetu i sporządza sprawozdanie finansowe.
2. Zapewnia prawidłowe prowadzenie gospodarki budżetowej.

Art. 184. Stosunki z zagranicą

1. Rada Federalna prowadzi sprawy zagraniczne, z poszanowaniem praw udziału Zgromadzenia Federalnego; reprezentuje Szwajcarię na zewnątrz.
2. Podpisuje i ratyfikuje umowy międzynarodowe. Przedkłada je Zgromadzeniu Federalnemu do zatwierdzenia.
3. Jeżeli wymaga tego ochrona interesów kraju, Rada Federalna może wydawać rozporządzenia i zarządzenia. Rozporządzenia muszą mieć określony czas obowiązywania.

Art. 185. Bezpieczeństwo zewnętrzne i wewnętrzne

1. Rada Federalna podejmuje działania na rzecz ochrony bezpieczeństwa zewnętrznego, niepodległości i neutralności Szwajcarii.
2. Podejmuje działania na rzecz ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego.
3. Bezpośrednio na podstawie niniejszego artykułu może wydawać rozporządzenia i zarządzenia w celu przeciwdziałania poważnym zakłóceniom porządku publicznego albo bezpieczeństwa wewnętrznego lub zewnętrznego, które już wystąpiły lub bezpośrednio zagrażają. Takie rozporządzenia muszą mieć określony czas obowiązywania.
4. W pilnych przypadkach może powołać wojska. Jeżeli do służby czynnej powołuje ponad 4000 żołnierzy albo przewidywany czas służby przekracza trzy tygodnie, należy niezwłocznie zwołać Zgromadzenie Federalne.

Art. 186. Stosunki między Konfederacją a kantonami

1. Rada Federalna utrzymuje stosunki Konfederacji z kantonami i współpracuje z nimi.
2. Zatwierdza akty prawne kantonów, jeżeli wymaga tego wykonywanie prawa federalnego.
3. Może wnieść sprzeciw wobec umów zawieranych między kantonami lub przez kantony z zagranicą.
4. Czuwa nad przestrzeganiem prawa federalnego, konstytucji kantonów i umów kantonów oraz podejmuje niezbędne działania.

Art. 187. Pozostałe zadania i uprawnienia

1. Rada Federalna ma ponadto następujące zadania i uprawnienia:
   1. nadzoruje administrację federalną i inne podmioty wykonujące zadania Konfederacji;
   2. regularnie przedstawia Zgromadzeniu Federalnemu sprawozdanie ze swojej działalności oraz o stanie Szwajcarii;
   3. dokonuje nominacji, które nie należą do kompetencji innego organu;
   4. rozpatruje odwołania w zakresie przewidzianym w ustawie.
2. Rada Federalna rozpatruje sprawy należące do kompetencji Konfederacji, które nie zostały przekazane innemu organowi.
3. Ustawa może powierzyć Radzie Federalnej inne zadania i uprawnienia.

Do art. 84. Tranzyt przez Alpy

Przeniesienie tranzytowego przewozu towarów na kolej musi zostać zakończone w ciągu dziesięciu lat od przyjęcia ludowej inicjatywy na rzecz ochrony obszaru alpejskiego przed ruchem tranzytowym.

Do art. 85. Ryczałtowa opłata od ciężkiego transportu drogowego

1. Za korzystanie z dróg otwartych dla ruchu powszechnego Konfederacja pobiera roczną opłatę od krajowych i zagranicznych pojazdów silnikowych oraz przyczep o masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony.
2. Opłata wynosi:

   Pojazd	Masa całkowita	Opłata roczna (CHF)
   Samochody ciężarowe i ciągniki siodłowe	powyżej 3,5 t do 12 t	650
   	powyżej 12 t do 18 t	2 000
   	powyżej 18 t do 26 t	3 000
   	powyżej 26 t	4 000
   Przyczepy	powyżej 3,5 t do 8 t	650
   	powyżej 8 t do 10 t	1 500
   	powyżej 10 t	2 000
   Autokary	—	650

3. Stawki opłat można dostosować w drodze ustawy federalnej, jeżeli uzasadniają to koszty ruchu drogowego.
4. Rada Federalna może w drodze rozporządzenia dostosować kategorię taryfową od 12 ton, określoną w ust. 2, do ewentualnych zmian kategorii wagowych w ustawie o ruchu drogowym z 19 grudnia 1958 r.
5. W odniesieniu do pojazdów, które nie poruszają się po Szwajcarii przez cały rok, Rada Federalna ustala odpowiednio zróżnicowane stawki, uwzględniając koszty poboru opłaty.
6. Rada Federalna reguluje wykonywanie tych przepisów. Może ustalać stawki dla szczególnych kategorii pojazdów, zwalniać określone pojazdy z opłaty i wprowadzać szczególne regulacje, w szczególności dotyczące przejazdów w strefie przygranicznej. Pojazdów zarejestrowanych za granicą nie wolno traktować korzystniej niż pojazdów szwajcarskich. Za naruszenia Rada Federalna może przewidzieć grzywny. Opłatę za pojazdy zarejestrowane w kraju pobierają kantony.
7. W drodze ustawodawczej można całkowicie lub częściowo zrezygnować z tej opłaty.
8. Niniejszy przepis obowiązuje do wejścia w życie ustawy o opłacie od ciężkiego transportu drogowego z 19 grudnia 1997 r.

Do art. 86, 87 i 87a. Transport drogowy i kolejowy

1. Duże projekty kolejowe obejmują Nową Kolejową Trasę przez Alpy (NEAT), program BAHN 2000, połączenie Szwajcarii Wschodniej i Zachodniej z europejską siecią kolei dużych prędkości oraz poprawę ochrony przed hałasem wzdłuż linii kolejowych za pomocą środków aktywnych i pasywnych.
2. Do czasu spłaty odsetek i zwrotu zaliczki z funduszu, o którym mowa w art. 87a ust. 2, środki z art. 86 ust. 2 lit. e przekazuje się na finansowanie specjalne transportu drogowego, o którym mowa w art. 86 ust. 4, zamiast do funduszu z art. 86 ust. 2.
3. Do 31 grudnia 2018 r. Rada Federalna może wykorzystywać środki, o których mowa w ust. 2, na finansowanie infrastruktury kolejowej, a następnie na spłatę odsetek i zwrot zaliczki z funduszu, o którym mowa w art. 87a ust. 2. Wysokość tych środków oblicza się zgodnie z art. 86 ust. 2 lit. e.
4. Duże projekty kolejowe, o których mowa w ust. 1, finansuje się z funduszu określonego w art. 87a ust. 2.
5. Cztery duże projekty kolejowe, o których mowa w ust. 1, zatwierdza się w formie ustaw federalnych. W odniesieniu do każdego projektu jako całości należy wykazać jego potrzebę i gotowość do realizacji. W przypadku NEAT poszczególne etapy budowy stanowią część ustawy federalnej. Zgromadzenie Federalne zatwierdza niezbędne środki w formie kredytów zobowiązaniowych. Rada Federalna zatwierdza etapy budowy i ustala harmonogram.
6. Niniejszy przepis obowiązuje do zakończenia prac budowlanych i finansowania (zwrotu zaliczki) dużych projektów kolejowych wymienionych w ust. 1.

Do art. 90. Energia jądrowa

Do 23 września 2000 r. nie wydaje się zezwoleń ramowych, budowlanych, na uruchomienie ani na eksploatację nowych urządzeń do wytwarzania energii jądrowej.

Do art. 95. Działalność zarobkowa w sektorze prywatnym

Do czasu uchwalenia ustawodawstwa federalnego kantony mają obowiązek wzajemnego uznawania dyplomów i świadectw ukończenia kształcenia.

Do art. 102. Zaopatrzenie kraju

1. Konfederacja zapewnia zaopatrzenie kraju w zboże chlebowe i mąkę do wypieku chleba.
2. Niniejszy przepis przejściowy obowiązuje najpóźniej do 31 grudnia 2003 r.

Do art. 103. Polityka strukturalna

Przez okres nie dłuższy niż dziesięć lat od wejścia w życie Konstytucji kantony mogą utrzymać dotychczasowe regulacje uzależniające otwieranie zakładów od wykazania zapotrzebowania, jeżeli służą one ochronie bytu istotnej części określonej branży hotelarsko-gastronomicznej.

Punkt 8. Dawna wersja art. 106

Art. 106 ma nowe brzmienie od 11 marca 2012 r.

Do art. 110 ust. 3. Święto federalne

1. Do czasu wejścia w życie zmienionego ustawodawstwa federalnego szczegóły reguluje Rada Federalna.
2. Święta federalnego nie wlicza się do liczby dni świątecznych określonej w art. 18 ust. 2 ustawy o pracy z 13 marca 1964 r.

Punkt 10. Przepis uchylony

Punkt uchylony w referendum z 28 listopada 2004 r., ze skutkiem od 1 stycznia 2008 r.

Do art. 113. Zabezpieczenie emerytalne w ramach zatrudnienia

Ubezpieczeni należący do pokolenia początkowego, którzy z tego powodu nie mają pełnego okresu składkowego, powinni otrzymać ustawowo określony minimalny poziom ochrony w ciągu 10–20 lat od wejścia w życie ustawy, stosownie do wysokości dochodów.

Punkt 12. Dawna wersja art. 126

Art. 126 ma nowe brzmienie od 2 grudnia 2001 r.

Do art. 128. Okres poboru podatku bezpośredniego

Upoważnienie do pobierania federalnego podatku bezpośredniego obowiązuje do końca 2035 r.

Przepis przyjęty w referendum z 4 marca 2018 r.; obowiązuje od 1 stycznia 2021 r.

Do art. 130. Podatek od wartości dodanej

1. Upoważnienie do pobierania podatku od wartości dodanej obowiązuje do końca 2035 r.
2. W celu zabezpieczenia finansowania ubezpieczenia z tytułu niepełnosprawności Rada Federalna podwyższała stawki podatku od wartości dodanej od 1 stycznia 2011 r. do 31 grudnia 2017 r., zgodnie z tabelą stawek w przepisie źródłowym.
3. Dochód z podwyżki, o której mowa w ust. 2, przekazuje się w całości do funduszu wyrównawczego ubezpieczenia z tytułu niepełnosprawności.
4. W celu zabezpieczenia finansowania infrastruktury kolejowej Rada Federalna podwyższa od 1 stycznia 2018 r. stawki określone w art. 25 ustawy o podatku od wartości dodanej z 12 czerwca 2009 r. o 0,1 punktu procentowego; w razie przedłużenia okresu, o którym mowa w ust. 1, podwyżka obowiązuje najpóźniej do 31 grudnia 2030 r.
5. Dochód z podwyżki, o której mowa w ust. 4, przekazuje się w całości do funduszu określonego w art. 87a.

Ustęp 2 w źródle kończy się wielokropkiem — tabela stawek nie została w tym pliku przytoczona. Okres podwyżki z ust. 2 zakończył się w 2017 r.

Punkt 15. Przepis uchylony

Punkt uchylony w referendum z 4 marca 2018 r., ze skutkiem od 1 stycznia 2021 r.

Punkt 16. Przepis uchylony

Punkt uchylony w referendum z 28 listopada 2004 r., ze skutkiem od 1 stycznia 2008 r.

1. Przystąpienie Szwajcarii do ONZ

1. Szwajcaria przystępuje do Organizacji Narodów Zjednoczonych.
2. Rada Federalna jest upoważniona do złożenia Sekretarzowi Generalnemu Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ) wniosku o przyjęcie Szwajcarii do tej organizacji oraz oświadczenia o wypełnianiu zobowiązań wynikających z Karty Narodów Zjednoczonych.

2. Do art. 62. Szkolnictwo

Począwszy od wejścia w życie uchwały federalnej z 3 października 2003 r. dotyczącej nowego podziału środków finansowych i zadań między Konfederację a kantony, kantony przejmują dotychczasowe świadczenia ubezpieczenia z tytułu niepełnosprawności na rzecz kształcenia specjalnego, w tym wczesnego wspomagania pedagogicznego zgodnie z art. 19 ustawy o ubezpieczeniu inwalidzkim z 19 czerwca 1959 r. Obowiązek ten trwa do czasu zatwierdzenia kantonalnych koncepcji kształcenia specjalnego, jednak co najmniej trzy lata.

Przepis przyjęty w referendum z 28 listopada 2004 r.; obowiązuje od 1 stycznia 2008 r.

3. Do art. 83. Drogi krajowe

Kantony kończą, zgodnie z przepisami i pod nadzorem Konfederacji, budowę dróg krajowych wymienionych w uchwale federalnej z 21 czerwca 1960 r. o sieci dróg krajowych, w brzmieniu obowiązującym w chwili wejścia w życie uchwały federalnej z 3 października 2003 r. o nowym podziale środków finansowych i zadań między Konfederację a kantony. Konfederacja i kantony wspólnie ponoszą koszty. Udział poszczególnych kantonów zależy od obciążenia ich ruchem na drogach krajowych, ich interesu w tych drogach i ich możliwości finansowych.

Art. 83 ma obecnie nowe brzmienie. Przepis przejściowy przyjęty w referendum z 28 listopada 2004 r.; obowiązuje od 1 stycznia 2008 r.

4. Do art. 112b. Wspieranie integracji osób z niepełnosprawnościami

Od wejścia w życie uchwały federalnej z 3 października 2003 r. o nowym podziale środków finansowych i zadań między Konfederacją a kantonami, kantony przejmują dotychczasowe świadczenia ubezpieczenia z tytułu niepełnosprawności na rzecz instytucji, warsztatów i domów mieszkalnych. Obowiązek ten trwa do czasu zatwierdzenia kantonalnych koncepcji dotyczących niepełnosprawności, które regulują również przyznawanie dotacji kantonalnych na budowę i prowadzenie instytucji oferujących miejsca osobom spoza danego kantonu, jednak co najmniej trzy lata.

Przepis przyjęty w referendum z 28 listopada 2004 r.; obowiązuje od 1 stycznia 2008 r.

5. Do art. 112c. Pomoc osobom starszym i z niepełnosprawnościami

Kantony nadal wypłacają dotychczasowe świadczenia, o których mowa w art. 101^bis ustawy o ubezpieczeniu emerytalnym i świadczeniach dla osób pozostałych przy życiu z 20 grudnia 1946 r., na pomoc i opiekę domową dla osób starszych i osób z niepełnosprawnościami — do czasu wejścia w życie kantonalnych zasad finansowania pomocy i opieki domowej.

Przepis przyjęty w referendum z 28 listopada 2004 r.; obowiązuje od 1 stycznia 2008 r.

6. Punkt niewykorzystany

Ten punkt nie został wykorzystany.

7. Do art. 120. Inżynieria genetyczna poza organizmem człowieka

Przez pięć lat od przyjęcia tego przepisu konstytucyjnego szwajcarskie rolnictwo pozostaje wolne od inżynierii genetycznej. W szczególności nie wolno przywozić ani wprowadzać do obrotu:

1. zmodyfikowanych genetycznie roślin zdolnych do rozmnażania, ich części ani nasion przeznaczonych do zastosowania w środowisku w rolnictwie, ogrodnictwie lub leśnictwie;
2. zmodyfikowanych genetycznie zwierząt przeznaczonych do produkcji żywności i innych produktów rolnych.

Przepis przyjęty w referendum z 27 listopada 2005 r.; obowiązywał od tego dnia.

8. Do art. 121. Pobyt i osiedlanie się cudzoziemców

W ciągu pięciu lat od przyjęcia przez naród i kantony art. 121 ust. 3–6 ustawodawca określa i uzupełnia czyny wymienione w art. 121 ust. 3 oraz wydaje przepisy karne dotyczące nielegalnego wjazdu, o którym mowa w art. 121 ust. 6.

Przepis przyjęty w referendum z 28 listopada 2010 r.; obowiązuje od tego dnia.

9. Do art. 75b. Drugie domy

1. Jeżeli odpowiednie ustawodawstwo nie wejdzie w życie w ciągu dwóch lat od przyjęcia art. 75b, Rada Federalna wydaje w drodze rozporządzenia niezbędne przepisy wykonawcze dotyczące budowy, sprzedaży i rejestracji w księdze wieczystej.
2. Pozwolenia na budowę drugich domów wydane od 1 stycznia roku następującego po przyjęciu art. 75b do wejścia w życie przepisów wykonawczych są nieważne.

Przepis przyjęty w referendum z 11 marca 2012 r.; obowiązuje od tego dnia.

10. Do art. 95 ust. 3. Działalność zarobkowa w sektorze prywatnym

Do czasu wejścia w życie przepisów ustawowych Rada Federalna wydaje niezbędne przepisy wykonawcze w ciągu roku od przyjęcia art. 95 ust. 3 przez naród i kantony.

Przepis przyjęty w referendum z 3 marca 2013 r.; obowiązuje od tego dnia.

11. Do art. 121a. Zarządzanie imigracją

1. Umowy międzynarodowe sprzeczne z art. 121a należy renegocjować i dostosować w ciągu trzech lat od przyjęcia tego artykułu przez naród i kantony.
2. Jeżeli trzy lata po przyjęciu art. 121a przez naród i kantony przepisy ustawowe służące jego wykonaniu nie wejdą jeszcze w życie, Rada Federalna tymczasowo wydaje przepisy wykonawcze w drodze rozporządzenia.

Przepis przyjęty w referendum z 9 lutego 2014 r.; obowiązuje od tego dnia.

12. Do art. 10a. Zakaz zakrywania twarzy

Przepisy ustawowe wykonujące art. 10a należy opracować w ciągu dwóch lat od przyjęcia tego artykułu przez naród i kantony.

Przepis przyjęty w referendum z 7 marca 2021 r.; obowiązuje od tego dnia.

13. Do art. 117b. Opieka pielęgniarska

1. W granicach swoich kompetencji Konfederacja wydaje przepisy wykonawcze dotyczące:
   1. określenia świadczeń opieki pielęgniarskiej wykonywanych przez wykwalifikowane pielęgniarki i pielęgniarzy na koszt ubezpieczeń społecznych:
      1. na własną odpowiedzialność;
      2. na zlecenie lekarza;
   2. odpowiedniego wynagradzania świadczeń pielęgniarskich;
   3. odpowiednich warunków pracy osób wykonujących opiekę pielęgniarską;
   4. możliwości rozwoju zawodowego osób wykonujących opiekę pielęgniarską.
2. Zgromadzenie Federalne uchwala ustawowe przepisy wykonawcze w ciągu czterech lat od przyjęcia art. 117b przez naród i kantony. Do czasu ich wejścia w życie Rada Federalna, w ciągu 18 miesięcy od przyjęcia art. 117b przez naród i kantony, podejmuje skuteczne działania służące usunięciu niedoboru wykwalifikowanych pielęgniarek i pielęgniarzy.

Przepis przyjęty w referendum z 28 listopada 2021 r.; obowiązuje od tego dnia.

14. Do art. 118 ust. 2 lit. b. Ochrona zdrowia

Zgromadzenie Federalne uchwala ustawowe przepisy wykonawcze w ciągu trzech lat od przyjęcia art. 118 ust. 2 lit. b przez naród i kantony.

Przepis przyjęty w referendum z 13 lutego 2022 r.; obowiązuje od tego dnia.

15. Do art. 129a. Szczególne opodatkowanie dużych grup przedsiębiorstw

Przepis przejściowy przyjęty w referendum z 18 czerwca 2023 r.; obowiązuje od 1 stycznia 2024 r.

1. Do czasu wejścia w życie przepisów ustawowych Rada Federalna może wydać niezbędne przepisy dotyczące minimalnego opodatkowania dużych grup przedsiębiorstw.
2. Przestrzega przy tym następujących zasad:
   1. Przepisy stosuje się do jednostek składowych grupy wielonarodowej, której roczny skonsolidowany obrót wynosi co najmniej 750 milionów euro.
   2. Jeżeli łączne podatki należne od jednostek składowych w Szwajcarii lub innym państwie opodatkowania są niższe od minimalnego opodatkowania według stawki 15 procent kwalifikowanych zysków, Konfederacja pobiera podatek wyrównawczy odpowiadający różnicy między efektywną a minimalną stawką podatkową.
   3. Podatki kwalifikowane obejmują w szczególności podatki bezpośrednie ujęte w rachunku zysków i strat jednostek składowych.
   4. Kwalifikowany zysk jednostki składowej oznacza zysk lub stratę ustalone dla skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy zgodnie z uznanym standardem rachunkowości, przed wyłączeniem transakcji między jednostkami składowymi i po uwzględnieniu innych korekt; nie uwzględnia się zysków ani strat z międzynarodowego transportu morskiego.
   5. Efektywną stawkę podatkową dla danego państwa oblicza się, dzieląc sumę podatków kwalifikowanych wszystkich jednostek składowych w tym państwie przez sumę ich kwalifikowanych zysków.
   6. Podatek wyrównawczy dla danego państwa oblicza się przez pomnożenie nadwyżki zysku przez stawkę podatku wyrównawczego.
   7. Nadwyżka zysku w danym państwie to suma kwalifikowanych zysków wszystkich jednostek składowych w tym państwie po dopuszczalnym odliczeniu wartości rzeczowych aktywów trwałych i kosztów wynagrodzeń.
   8. Stawka podatku wyrównawczego dla danego państwa odpowiada dodatniej różnicy między 15 procent a efektywną stawką podatkową.
   9. W przypadku niedostatecznego opodatkowania w Szwajcarii podatek wyrównawczy przypisuje się krajowym jednostkom składowym proporcjonalnie do stopnia, w jakim przyczyniły się do tego niedostatecznego opodatkowania.
   10. W przypadku niedostatecznego opodatkowania w innym państwie podatek wyrównawczy przypisuje się w pierwszej kolejności najwyższej krajowej jednostce składowej, a następnie pozostałym krajowym jednostkom składowym.
3. Rada Federalna może wydać dodatkowe przepisy wykonawcze dotyczące minimalnego opodatkowania, w szczególności w sprawie:
   1. uwzględniania szczególnych sytuacji przedsiębiorstw;
   2. możliwości zaliczenia podatku wyrównawczego do kosztów przy obliczaniu podatków od zysków Konfederacji i kantonów;
   3. postępowania i środków odwoławczych;
   4. przepisów karnych stosowanych zgodnie z pozostałymi przepisami prawa karnego skarbowego;
   5. regulacji przejściowych.
4. Jeżeli Rada Federalna uzna to za konieczne dla wdrożenia minimalnego opodatkowania, może odstąpić od zasad określonych w ust. 2. Może uznać za stosowane międzynarodowe przepisy modelowe i powiązane z nimi regulacje. Może przekazać te uprawnienia Federalnemu Departamentowi Finansów.
5. Kantony wykonują przepisy o podatku wyrównawczym pod nadzorem Federalnej Administracji Podatkowej. Rada Federalna może przewidzieć rekompensatę kosztów administracyjnych ponoszonych przy ich wykonywaniu.
6. 75 procent dochodu brutto z podatku wyrównawczego przypada kantonom, w których jednostki składowe podlegają opodatkowaniu. Kantony zapewniają odpowiedni udział gmin. Dochód brutto z podatku wyrównawczego dotyczący działalności zwolnionej z podatku od zysków jednostek składowych Konfederacji, kantonów i gmin przypada odpowiedniej jednostce samorządu.
7. Udział kantonów w dochodzie brutto z podatku wyrównawczego uwzględnia się w ramach wyrównania finansowego i obciążeń jako dodatkowy dochód podatkowy.
8. Jeżeli Rada Federalna skorzysta z uprawnienia określonego w ust. 1, w ciągu sześciu lat od wejścia w życie rozporządzenia przedkłada parlamentowi przepisy ustawowe dotyczące minimalnego opodatkowania dużych grup wielonarodowych.
9. Udział Konfederacji w dochodzie brutto z podatku wyrównawczego, po odliczeniu dodatkowych wydatków Konfederacji spowodowanych tym podatkiem na wyrównanie finansowe i obciążeń, przeznacza się na dodatkowe wspieranie atrakcyjności Szwajcarii jako miejsca prowadzenia działalności gospodarczej.

16. Do art. 112. Ubezpieczenie emerytalne, dla osób pozostałych przy życiu i na wypadek niepełnosprawności

1. Osobom pobierającym rentę emerytalną przysługuje coroczny dodatek w wysokości jednej dwunastej ich rocznej renty.
2. Prawo do dodatku rocznego powstaje najpóźniej z początkiem drugiego roku kalendarzowego następującego po przyjęciu niniejszego przepisu przez naród i kantony.
3. Ustawa zapewnia, aby dodatek roczny nie powodował obniżenia świadczeń uzupełniających ani utraty prawa do tych świadczeń.

Przepis przyjęty w referendum z 3 marca 2024 r.; obowiązuje od tego dnia.